![]() |
| Chân dung nhạc sĩ Trần Hoàn |
Năm 2025 khép lại cũng là lúc khép lại chặng đường tròn 50 năm thành lập và phát triển của Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Phú Thọ (1975-2025). Sau khi sáp nhập 3 tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ (mới), Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Phú Thọ bước sang một chặng đường mới. Bỗng tôi nhớ đến ông - nhạc sĩ Trần Hoàn, người nhạc sĩ tài năng, nhà lãnh đạo hết lòng chăm lo cho sự nghiệp văn học nghệ thuật cả nước, người quan tâm đặc biệt tới văn học nghệ thuật Phú Thọ.
Nhạc sĩ Trần Hoàn (1928-2003) tên thật là Nguyễn Tăng Hích. Ông được coi là một trong những cánh chim đầu đàn của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Không chỉ là một nhạc sĩ tài năng, ông còn là một nhà quản lý văn hóa, văn nghệ đầy tâm huyết. Từng là Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin (1987-1996), rồi Phó trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam (2000-2003).
Có thể nói, âm nhạc Trần Hoàn luôn hòa quyện giữa trữ tình và cách mạng, mềm mại và sâu lắng, với giai điệu dễ đi vào lòng người bằng ngôn ngữ tình yêu. Lời Bác dặn trước lúc đi xa, Sơn nữ ca, Một mùa xuân nho nhỏ, Lời người ra đi... là minh chứng rõ nhất.
Bên cạnh đó, âm nhạc của ông còn đậm chất dân ca miền Trung. Sinh ra tại vùng đất thép - Quảng Trị, tâm hồn nhạc sĩ luôn thấm đẫm những câu hò, điệu lý của dải đất miền Trung nắng gió: Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh, Khúc hát tâm tình của người Hà Tĩnh. Đặc biệt, Trần Hoàn còn là một trong những nhạc sĩ viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh thành công nhất. Không cầu kỳ, hoa mỹ xa lạ mà tập trung vào sự giản dị, gần gũi và tình cảm nhân văn của Bác. Thăm bến Nhà Rồng, Lời Bác dặn trước lúc đi xa là một thành công lớn của ông, gây xúc động và từng lấy đi nước mắt của bao thế hệ người Việt, trong đó có tôi bởi sự chân thực đến cảm động và lòng kính yêu Bác vô hạn. Âm nhạc của ông còn là tiếng lòng của một người chiến sĩ, thi sĩ cách mạng mang trái tim nhân hậu.
| Âm nhạc Trần Hoàn luôn hòa quyện giữa trữ tình và cách mạng, mềm mại và sâu lắng, với những giai điệu dễ đi vào lòng người bằng ngôn ngữ tình yêu; là tiếng lòng của một người chiến sĩ, thi sĩ cách mạng mang trái tim nhân hậu... |
Nhớ ngày ấy, khi nghe tin nhạc sĩ Trần Hoàn vào khai mạc Trại sáng tác của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tại Nhà sáng tác Vũng Tàu, ông phải vào điều trị bệnh tim tại bệnh viện Thống Nhất Thành phố Hồ Chí Minh, tôi hơi lo, song biết chắc là ông sẽ qua khỏi. Thỉnh thoảng tôi gọi điện cho nhạc sĩ Cao Khắc Thùy - Chánh Văn phòng Liên hiệp khi ấy để hỏi thăm sức khỏe của ông. Được biết ông đã bình phục và đi làm trở lại, tôi mừng lắm, định bụng sẽ về thăm ông một ngày gần nhất.
Sau đó, tôi nhận được giấy mời dự khai mạc Triển lãm các tác phẩm văn học nghệ thuật được Nhà nước đầu tư từ năm 1999 đến năm 2003 tại Trung tâm Triển lãm Văn hóa nghệ thuật Vân Hồ - Hà Nội. Sáng 14/11/2003 tại Vân Hồ, tôi thấy ông hoàn toàn khỏe mạnh khi lên cắt băng khai mạc triển lãm. Sau đó, tôi gặp và hẹn ông buổi chiều sẽ về 51 Trần Hưng Đạo thăm ông và báo cáo công việc.
Hôm ấy, mặc dù đang tíu tít ở lễ khai mạc triển lãm, song ông vẫn không quên hỏi nhanh tôi về tình hình hoạt động của Hội Phú Thọ. Tôi nói, Hội vẫn được tỉnh quan tâm và hoạt động tốt, ông tỏ ra rất hài lòng. Tạm biệt ông tôi thầm nghĩ: "Cánh văn nghệ địa phương có một vị Chủ tịch Liên hiệp có uy tín và ảnh hưởng, lại nhiệt huyết như ông là vô cùng may mắn". Nhạc sĩ Trần Hoàn đã làm hết sức mình để củng cố và phát triển văn học nghệ thuật nước nhà. Đối với các Hội còn gặp khó khăn, ông sẵn sàng vào cuộc, gặp gỡ lãnh đạo địa phương, phân tích có tình, có ý, đề nghị lãnh đạo các địa phương quan tâm hỗ trợ một cách thiết thực hiệu quả... Chúng tôi coi ông như "linh hồn" của các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.
![]() |
| Từ trái qua: Nhạc sĩ Trần Hoàn, nhà thơ Huy Cận, bà Phương Thảo - Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, nhà lý luận phê bình Hà Xuân Trường, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Chi, họa sĩ Đỗ Ngọc Dũng tại trụ sở Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2002 |
Buổi chiều (14 giờ 30 phút), tôi đến văn phòng Liên hiệp gặp ông trong bộ sơ mi trắng, da dẻ hồng hào, nụ cười đôn hậu thường trực trên môi và một phong cách dễ gần. Báo cáo công việc xong, tôi tặng ông chút quà của Hội Phú Thọ, chúc ông luôn khỏe mạnh, thấy ông rất cảm động. Tôi nói sang chuyện khác, rồi bảo: "Sang năm Đại hội Liên hiệp, chú phải tiếp tục làm Chủ tịch không được nghỉ". Sở dĩ tôi nói vậy vì có lần ông tâm sự rằng, ông sẽ cố gắng làm tất cả những gì có thể vì sự phát triển của toàn Liên hiệp, còn đến Đại hội tới, ông sẽ nghỉ để dành thời gian còn lại của cuộc đời viết hồi ký. Rồi ông nói với tôi về việc chuẩn bị cho tổng kết năm của Liên hiệp, đặc biệt về đầu tư hỗ trợ kinh phí của Nhà nước đối với các Hội chuyên ngành Trung ương và sắp tới cho các Hội địa phương mà Quốc hội đã thông qua. Chúng tôi rất mừng và được biết ông đã dành rất nhiều thời gian, công sức tháo gỡ mọi khó khăn để giải trình, đề xuất với Quốc hội.
Ba ngày sau, tôi được nhà văn Đỗ Kim Cuông điện cho biết nhạc sĩ Trần Hoàn bị cơn cao huyết áp nặng phải vào cấp cứu trong bệnh viện và ở tình trạng rất nguy kịch. Được tin này, tôi rất buồn và biết một điều gì đó có thể sẽ xảy ra, nhưng vẫn hy vọng may mắn sẽ đến với ông.
Sáng chủ nhật (23/11), nhà thơ Trần Nhuận Minh - Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Quảng Ninh điện cho tôi biết, anh mới thăm nhạc sĩ Trần Hoàn về và rất lo lắng về sức khỏe của ông, lo lắng hoạt động của Liên hiệp nếu vắng nhạc sĩ Trần Hoàn. Sáng thứ hai (24/11), trước giờ họp cơ quan Hội, tôi điện thoại cho nghệ sĩ Lê Phức - Tổng Thư ký Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam để trao đổi công việc chuẩn bị cho Liên hoan Ảnh Nghệ thuật các tỉnh miền núi phía Bắc lần thứ V tổ chức tại Phú Thọ thì được ông cho biết nhạc sĩ Trần Hoàn đã mất hôm qua, lúc 5 giờ sáng. Như vậy, khi nhà thơ Trần Nhuận Minh và tôi nói chuyện về sức khỏe của ông thì ông đã ra đi trước đó 3 giờ đồng hồ.
![]() |
| Nhạc sĩ Trần Hoàn - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, đồng chí Trần Ngọc Tăng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh, họa sĩ Trần Khánh Chương - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cắt băng khai mạc triển lãm Mỹ thuật KV3 (Tây Bắc - Việt Bắc) tại Phú Thọ, năm 2001 |
Sáng ấy, anh em văn nghệ sĩ đến trụ sở Hội đông hơn: Kim Dũng, Nguyễn Hữu Nhàn, Trịnh Hoài Đức, Hùng Khanh, Xuân Thu, Phương Quý, Hà Phi Hải, Võ Huy Minh, Đắc Phượng... Chúng tôi đều nói về ông, nhắc về những kỷ niệm với nhạc sĩ Trần Hoàn. Anh Ngọc Dương - Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Lào Cai, nhà văn Đức Ban - Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Hà Tĩnh, nhà văn Đức Hậu - Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Thái Bình, qua điện thoại anh em chúng tôi đều vô cùng buồn và thầm nghĩ việc nhạc sĩ Trần Hoàn ra đi là một tổn thất lớn cho toàn Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam, trong đó có các Hội Văn học nghệ thuật địa phương chúng tôi.
Nhớ hình ảnh nhạc sĩ Trần Hoàn mới hôm nào đến thăm gia đình tôi vào một sáng chủ nhật, vợ chồng chúng tôi còn mời ông cùng nhà văn Đỗ Kim Cuông, nhà thơ Minh Thông đi ăn sáng, rồi chúng tôi còn vào thăm trường THPT Chuyên Hùng Vương. Nhớ hôm ấy, ông còn ôm đàn hát cùng nhạc sĩ Vũ Văn Viết và các em học sinh bài hát mà ông viết tặng nhà trường. Lại những lần ông lên dự và phát biểu ở các Hội nghị tổng kết năm của Hội chúng tôi, hình ảnh ông cứ ẩn hiện trong tôi. Nhớ hôm ấy, tôi mời ông đi sang xe của tôi, chỉ là hôm trước đó Hội chúng tôi được tỉnh cho mua một xe ô tô mới và chính ông lại là người nghệ sĩ nổi tiếng, nhà lãnh đạo đầu tiên ngồi trong xe tôi. Tôi có cảm giác như ông có tình cảm đặc biệt đối với Hội Phú Thọ và anh em văn nghệ sĩ đất Tổ. Đặc biệt là hình ảnh ông hôm nào ôm đàn trên sân khấu hát cùng các ca sĩ những ca khúc trữ tình đằm thắm, những ca khúc đã đưa ông đến đỉnh cao của vinh quang, đó là Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật.
Nhớ ngày ấy, cũng vì mến mộ tài năng âm nhạc của ông, Anh hùng Lao động Trần Ngọc Quế - Tổng Giám đốc Công ty Giấy Bãi Bằng đã tài trợ kinh phí cho Hội Phú Thọ để chúng tôi tổ chức đêm nhạc Trần Hoàn. Đêm nhạc được tổ chức hoành tráng tại Nhà Văn hóa thành phố Việt Trì cuối năm 2002; với sự tham gia của nhiều ca sĩ nổi tiếng như Thu Hiền, Thái Bảo, Anh Thơ, Quang Thọ, Khánh Ly, Thùy Dương...; đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hữu Điền, các đồng chí lãnh đạo tỉnh, các sở, ngành của tỉnh; anh chị em văn nghệ sĩ; cùng hơn 500 khán giả của thành phố Việt Trì.
![]() |
| Nhạc sĩ Trần Hoàn - Chủ tịch Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam cùng với các văn nghệ sĩ Phú Thọ trước giờ khai mạc đêm nhạc Trần Hoàn tại Phú Thọ, cuối năm 2002 |
Sau này, tôi được biết toàn bộ số tiền thù lao của đêm diễn ông đã gửi tặng đồng bào bị bão lụt ở Nghệ An và Hà Tĩnh năm đó. Khán giả Việt Trì, Phú Thọ hôm ấy còn ấn tượng và nhớ mãi câu nói của ông trước giờ khai mạc đêm nhạc: "Thưa các bạn, hôm nay, ông nguyên Bộ trưởng Văn hóa - Thông tin, ông Phó trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, ông Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam đi vắng. Hôm nay, chỉ có nhạc sĩ Trần Hoàn với các bạn".
Những tiếng vỗ tay mãi không ngớt. Ôi! Nhưng sau đó chỉ một năm thì nhạc sĩ Trần Hoàn đã đi vắng, vắng thật mãi. Chỉ còn lại những tác phẩm và những đóng góp to lớn của ông cho nền văn hóa, văn nghệ nước nhà. Còn lại mãi mãi trong lòng nhân dân, bạn bè những tình cảm thân thương đối với ông - con người tài năng tâm huyết - nhạc sĩ Trần Hoàn. Tôi thật ấn tượng trong suốt thời gian tổ chức tang lễ ông ở Nhà tang lễ Quốc gia số 5 Trần Thánh Tông hôm ấy, các giai điệu âm nhạc của ông cứ ngân lên, ngân lên như những lời ru tiễn biệt ông về miền mây trắng.
Phú Thọ (24/11/2003 - 24/11/2025)