Thế nhưng, trước giây phút thiêng liêng đón cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập về đất mẹ, an táng trên ngọn đồi Miếu Đồng Nem, khu vực Đồng Mấu, xã Cẩm Hưng, huyện Cẩm Xuyên (cũ), tỉnh Hà Tĩnh chiều 2/12 mùa đông năm đó được diễn ra trong không khí trang nghiêm giữa vòng tay ấm áp của hàng vạn người.
Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Hồ Đức Việt - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương xúc động, ôn lại sự nghiệp vẻ vang của cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã trọn đời cống hiến cho Tổ quốc và anh dũng hi sinh khi mới 35 tuổi.
|
Mặc dù trước đó, năm 2006 nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh của thân sinh mình tổ chức tại huyện Cẩm Xuyên, bà Hà Thị Hồng, người con duy nhất của cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã từng về quê tham dự, nhưng lần này bà không cầm nổi nước mắt, bởi những giọt nước mắt từng bao năm lưu lạc của bà lại được nhỏ xuống chính nơi quê hương bản quán của cha mình!
Theo giấy khai sinh thời Pháp thuộc, tên thật của bà Hà Thị Hồng là Hà Thúy Hồng, sinh ngày 2/3/1929 được soạn bằng 3 thứ tiếng: Pháp, Hán và chữ quốc ngữ, do ông Hoàng La, lý trưởng phố Tiền Môn, thị xã Hà Tĩnh kí ngày 3/8/1934. Chứng chỉ công dân đầu tiên của bà được khai sau 5 năm ngày sinh bà. (Hiện vật này đang được BQL Khu di tích Tổng Bí thư Hà Huy Tập lưu trữ). Như vậy, ngày trở về của người cha lúc đó bà Hà Thúy Hồng vừa tròn 80 tuổi. Đôi lúc chu kì thời gian vòng đời mệnh số con người không báo trước lại có phần gặp nhau ở một thời điểm nào đó khó giải thích. Nhưng từ sau khi hoàn tất công việc cuối cùng cho cha được toại nguyện, trở lại TP.HCM, bà Hà Thúy Hồng bắt đầu yếu dần sinh bệnh ốm đau, rồi đến năm 2011 thì bà thanh thản qua đời.
Thời điểm bà Nguyễn Thị Giáo làm giấy khai sinh cho con gái Hà Thúy Hồng, ông nội tôi là Nguyễn Văn Em, thường gọi ông lý Em cũng đang làm lý trưởng phố Tả Môn, thị xã Hà Tĩnh và từng quen biết ông Hoàng La, nhưng đến thế hệ chúng tôi thì không giữ được những mối liên lạc của các cụ, nên tôi không rõ ngoài mối quan hệ do công việc thì các cụ có liên quan gì với nhau. Về mặt hành chính, ông nội tôi cũng từng kí nhiều loại giấy tờ theo quyền hạn của lý trưởng, trong đó có làm giấy thông hành cho Nguyễn Trọng Cảnh, tức Trần Quốc Hoàn, sau này là Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên thoát khỏi sự truy lùng ráo riết của bọn mật thám. Với việc làm đó, năm 2006 ông nội tôi được Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng Bằng “Có công với nước”.
Tôi cũng chỉ giới thiệu một phần rất nhỏ về những gì mình biết liên quan đến bà Hà Thúy Hồng thời còn nhỏ ở với mẹ là bà Nguyễn Thị Giáo, làm hộ sinh tại Nhà thương Hà Tĩnh, sau đó bà Giáo chuyển sang làm nghề dạy học. Giai đoạn này ông Hoàng La chắc không lạ gì Hà Huy Tập - chồng bà Nguyễn Thị Giáo là cán bộ Cộng sản cộm cán, nhưng vẫn tạo điều kiện để vợ con Hà Huy Tập hợp thức với tư cách công dân tại địa phương mình quản lý.
Vậy ông Hoàng La là người như thế nào? Có phải ông chỉ là công bộc trung thành của thực dân Pháp hay là người có cảm tình cách mạng?... Đây chỉ là những thắc mắc mang tính suy đoán cá nhân khi tôi liên hệ họ đến ông nội mình, cố hình dung một phần nào về thời gian, không gian của thị xã Hà Tĩnh vào thời kì những năm tháng ấy, với hi vọng có thêm những thông tin giá trị bổ sung cho nguồn tư liệu lịch sử cho đất Thành Sen quê tôi, mà tôi luôn tự hào.
Nói đến cuộc tìm kiếm hài cốt cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập được diễn ra với rất nhiều tình tiết có vẻ li kì, nhưng có nhiều sự trùng khớp kì lạ về cả yếu tố tâm linh lẫn thực tiễn khoa học. Đại tá Hà Văn Sỹ, nguyên Phó Cục trưởng về Chính trị - Bí thư Đảng ủy Cục Xăng dầu Quân đội là cháu họ Hà Huy Tập, hiện sống tại Hà Nội. Là người có mặt từ đầu đến cuối hành trình tìm kiếm, cất bốc và quy tập hài cốt Hà Huy Tập, ông khẳng định, tất cả mọi diễn biến của quá trình tìm kiếm ấy đều chính xác đến từng chi tiết nhỏ nhất.
Ông nhớ lại: Ngay từ năm 2001, con cháu họ Hà đã bắt đầu tổ chức tìm kiếm hài cốt cụ Hà Huy Tập. Ban đầu họ đem vấn đề này hỏi một số người quen, ai cũng bảo: “Thời gian đã quá lâu, ít ai chứng kiến cái chết của Tổng Bí thư Hà Huy Tập thời đó còn sống để biết được hài cốt cụ Hà Huy Tập ở đâu... Nghe vậy, con cháu họ Hà tạm gác ý tưởng đó lại nhưng vẫn hi vọng sẽ có một điều thần kỳ xảy ra.”
Như có một sự mách bảo nào đó về tâm linh! Đến năm 2005, thì họ quyết định vào TP.HCM tìm về huyện Hóc Môn cũ, lần theo những vết tích do lịch sử ghi nơi Tổng Bí thư Hà Huy Tập bị xử bắn, tìm thêm thông tin từ chính quyền, người dân địa phương và cả những nhà ngoại cảm. Một tín hiệu mới xuất hiện là tại xã Xuân Thới Thượng, huyện Hóc Môn có một người đàn ông tên Chín Giỏi, người từng được chính bà ngoại ông là nhân chứng biết rất rõ kể cho nghe chuyện xử tử các chiến sĩ Nam Kỳ, trong đó có Hà Huy Tập. Nhờ đó, họ đã tìm đến tận nhà ông Chín Giỏi hỏi thăm thì được ông chỉ dẫn rất tỉ mỉ, đồng thời ông còn trực tiếp đưa họ đến Bến Tắm Ngựa, thuộc xã Xuân Thới Thượng, huyện Hóc Môn, nơi chôn cất cụ Hà Huy Tập.
Lúc này, những người con của họ Hà ở Hà Tĩnh sống ở khắp nơi nghe được thông tin về cuộc tìm kiếm hài cốt Hà Huy Tập bắt đầu có tín hiệu, họ đều bày tỏ tâm nguyện được giúp sức. Từ đó họ thành lập đội tìm kiếm gồm những thành viên hăng hái nhiệt tình. Dù làm nhiều công việc khác nhau nhưng tất cả đều chung lòng, góp công, góp của… thúc giục nhau nhanh chóng lao vào công việc. Với sự giúp đỡ tận tình của các nhân chứng, kết hợp với những thông tin trùng khớp qua sàng lọc, đội tìm kiếm đã khoanh vùng được vị trí cần tìm nằm trong phần công trình của một nhà dân. Cảm động trước sự tha thiết của con cháu Hà Huy Tập và nhận rõ trách nhiệm công dân của mình, gia chủ đã sẵn sàng di dời tài sản trên đất, bàn giao mặt bằng phục vụ cho việc khai quật. Đặc biệt, trong quá trình cất bốc, chính quyền địa phương còn tổ chức lực lượng bảo vệ từ xa đảm bảo an ninh trật tự, hỗ trợ thức ăn, chỗ ở cho các thành viên trong đội.
Kế hoạch xong xuôi, đội tìm kiếm quyết định cất bốc đúng vào ngày kỉ niệm Nam Kỳ khởi nghĩa 23/11. Tuy nhiên anh Hà Huy Thanh, thành viên trẻ nhất đoàn nhớ lại: Trước đó, đúng 3 giờ 5 phút, ngày 22/11/2009 sau khi làm lễ cáo chúng tôi lập tức cho máy móc đào trong phạm vi khoảng 100m2, nơi được cho là vị trí chính xác. Sau khi máy xúc lật lớp đất mặt, con cháu họ Hà bắt đầu đào bới thủ công. Khu vực Bến Tắm Ngựa trước đây vốn là vùng sình lầy. Theo thời gian, người dân đã đổ cát, đất, đá san lấp, cộng với lưu lượng xe qua lại thường xuyên khiến việc khai quật khá khó khăn. Vậy nhưng, đến khoảng 19 giờ cùng ngày khi đào xuống độ sâu 2,5m, một người đầu tiên tìm được mảnh xương ống chân. Lúc đó, tất cả như quên hết mệt nhọc, bỏ hết cuốc xẻng quyết định đào bới bằng tay không. Bất ngờ tiếp, khoảng 23 giờ con cháu phát hiện thêm xương đốt ngón tay.
Rồi đến khi thấy một đoạn tre dài khoảng 12cm thì ai cũng lặng người đi. Bởi đó là bằng chứng xác thực để tin rằng, bộ hài cốt được tìm thấy là của cụ Hà Huy Tập. Theo lời kể của người dân bản địa thì sau khi xử bắn các chiến sĩ Nam Kỳ, giặc Pháp đem chặt đầu bêu trên cọc tre để thị uy dân chúng. Chờ đến đêm khuya, dân mới kéo ra nhặt xác và đầu nối lại bằng thanh tre, rồi bí mật đem thi thể đi chôn. Thanh tre ấy sau đó được gia đình giao lại cho Bảo tàng Hà Tĩnh lưu giữ. Sau khi phát hiện được thanh tre trên, quá trình tìm kiếm bỗng trở nên dễ dàng hơn. Không lâu sau họ tiếp tục tìm được phần xương sọ, xương bả vai, xương chày cánh tay và xương sườn của cụ Tập. Lẫn trong bùn đất họ còn thấy những mảnh đạn nhỏ. Đúng 1 giờ 30 phút, ngày 23/11/2009, trùng với ngày, giờ Nam Kỳ khởi nghĩa (23/11/1940) thì việc tìm kiếm hài cốt cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập kết thúc.
Trước khi di dời hài cốt Hà Huy Tập về quê, ngày 1/12/2009, Lễ truy điệu cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập được tổ chức trọng thể tại Hội trường Thống Nhất TP.HCM. Thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí Trương Tấn Sang, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư đọc điếu văn ca ngợi đồng chí Hà Huy Tập cố Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, một tấm gương kiên trung bất khuất, suốt đời chiến đấu hi sinh vì lý tưởng Cộng sản, vì độc lập tự do của Tổ quốc.
 |
| Quảng trường Hà Huy Tập tại Hà Tĩnh. |
Đồng chí sinh năm 1906 trong một gia đình nhà nho yêu nước tại xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh sớm nuôi dưỡng lý tưởng vì dân vì nước. Đồng chí từng làm nghề dạy học, đến năm 1925 mới 19 tuổi đã tham gia cách mạng và được Hội Phục Việt giao nhiệm vụ phụ trách tuyên truyền, giáo dục học sinh và công nhân. Khi tổ chức cách mạng Tân Việt được thành lập, đồng chí giảng dạy các lớp đảng viên dự bị, tham gia nhiều cuộc bãi khóa, bãi công của công nhân...
Từ một trí thức yêu nước, đồng chí trở thành nhà cách mạng kiên cường. Tháng 7/1929 được đi học tại Trường Đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Liên Xô. Trong quá trình học tại đây đồng chí đã viết: Lịch sử của Tân Việt cách mạng Đảng; Hoạt động của Đảng Cộng sản Đông Dương; Thư gửi Ban Biên tập Tạp chí Bônsơvíc; biên tập nhiều tài liệu gửi Quốc tế Cộng sản khác…
Sau cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931 thực dân Pháp ra sức khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng ở Việt Nam. Để khôi phục tổ chức Đảng sau thời kì khủng bố trắng của địch, năm 1933 đồng chí trở lại Trung Quốc cùng với Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai... thành lập Ban Chỉ huy ngoài của Đảng, gửi tài liệu huấn luyện và chỉ đạo hoạt động cách mạng trong nước, đồng thời chuẩn bị cho Đại hội lần thứ Nhất của Đảng. Nhờ những nỗ lực đó, Đảng ta đã tổ chức Hội nghị Ban chỉ huy ở ngoài và đại biểu đại điện các Đảng bộ trong nước thông qua Nghị quyết, khẳng định cơ quan lãnh đạo của Đảng chính thức lập lại và chỉ đạo phong trào cách mạng. Quyết định tổ chức Đại hội lần thứ Nhất của Đảng từ ngày 27/3 đến ngày 31/3/1935 tại Ma Cao do đồng chí chủ trì, bầu ra Ban Chấp hành Trung ương.
Tháng 7/1936, đồng chí được phân công về nước tổ chức lại Ban Chấp hành Trung ương, khôi phục tổ chức Đảng và trở thành Tổng bí thư của Đảng. Tháng 3/1937, tại Bà Điểm, Hóc Môn, đồng chí chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương để thống nhất các tổ chức Đảng Bắc Kỳ và Trung Kỳ, xác định những chủ trương mới thúc đẩy phong trào phát triển. Từ tháng 8/1937 đến tháng 3/1938 cũng tại Hóc Môn, đồng chí chủ trì nhiều cuộc hội nghị quan trọng như quyết định thành lập Mặt trận nhân dân thống nhất Đông Dương, ra Nghị quyết về Phòng thủ Đông Dương, khởi xướng cuộc vận động dân chủ đưa phong trào cách mạng Đông Dương tiến lên…
Cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập là người chiến sĩ Cộng sản, chí công vô tư, trọn đời vì nước vì dân, đồng thời là nhà lý luận xuất sắc, một cây bút chiến đấu trên mặt trận tư tưởng và chính trị của cách mạng Việt Nam. Đồng chí sinh ra và lớn lên trong một giai đoạn lịch sử đất nước đầy biến động, nhưng kiên định theo con đường cách mạng và trở thành Tổng Bí thư của Đảng khi mới 30 tuổi. Trong đời hoạt động cách mạng, đồng chí đã vượt qua mọi khó khăn thách thức, sẵn sàng hi sinh vì lý tưởng cao đẹp, vì Độc lập Tự do của Tổ quốc. Trước khi bị thực dân Pháp kết án tử hình vào ngày 28/8/1941, đồng chí đã nhắn gửi lời cuối cùng với đồng chí, đồng bào và gia đình: “Xem tôi như người còn sống.”
Sự nghiệp cách mạng vẻ vang của cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã để lại cho chúng ta bài học vô cùng quý giá về lý tưởng Cộng sản, về tinh thần học tập phấn đấu không ngừng và ý chí chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.
Thời trẻ Hà Huy Tập từng học ở Trường Tiểu học Pháp - Việt tại thị xã Hà Tĩnh và tốt nghiệp bằng certificate loại giỏi. Sau này có thời kì bị quản thúc ở quê nhà ông vẫn thường xuyên trở lại thị xã Hà Tĩnh. Đặc biệt ông đã có những tháng ngày đầy hạnh phúc bên vợ và có một người con gái duy nhất, mặc dù cha con ông chưa một lần được bên nhau. Và ngày ông trở về đất mẹ, con ông đã được ôm bọc hài cốt cha mình đặt xuống nơi chôn rau cắt rốn của cha, được khóc trước cha như tiếng khóc chào đời của bà khi vừa thoát thai nhìn thấy mặt trời, cha tự chớp mắt đầu đời.
Trong một bài hồi kí, đại tá Nguyễn Văn Trung, nguyên chủ nhiệm khoa Triết học, Học viện Chính trị Quân sự, em ruột bà Nguyễn Thị Giáo, vợ cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập, nhắc đến rất nhiều về anh rể của mình với những kỉ niệm tại thị xã Hà Tĩnh. Theo tôi, bài hồi kí này là một tài liệu vô cùng quý giá. Trong đó đề cập: “Gia đình tôi là gia đình cụ Hường Quý ở ngay thị xã Hà Tĩnh, cái thị xã nhỏ bé, yên tĩnh. Quê gốc của bố tôi ở làng Thanh Lương, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Theo gia phả và ước đoán thì khoảng giữa thế kỉ XIX, ông nội tôi theo phong trào Văn Thân, phò Vua Hàm Nghi ra Hà Tĩnh. Khi Vua Hàm Nghi bị bắt, phong trào Văn Thân tan rã, ông nội tôi ở lại Hà Tĩnh lập nghiệp với nghề thuốc Bắc và dạy chữ Nho. Bố tôi và các bác, chú đều sinh ra ở thị xã Hà Tĩnh (bố tôi sinh 1882).
Lớn lên gặp lúc chữ Nho hết thời, chủ nghĩa thực dân Pháp mở các lớp học vừa chữ Nho, vừa chữ Quốc ngữ và chữ Pháp để đào tạo những nhân viên phục vụ bộ máy cai trị. Bố tôi học nghề đạc điền. Theo cụ thì nghề này dễ kiếm ăn nhưng thất đức nên cụ xin chuyển qua làm thư kí kế toán (Secrétaire Comptabilité) ở tòa Công sứ Pháp. Chị Nguyễn Thị Giáo là chị cả của chúng tôi, sau lúc học xong tiểu học ở Hà Tĩnh, chị thi đậu vào học Trường Đồng Khánh - Huế. Tốt nghiệp ra trường, trong lúc chờ kiếm việc làm, chị trở về thị xã Hà Tĩnh ở với gia đình.
Cũng trong thời kì ấy, Hà Huy Tập đã là đảng viên Đảng Tân Việt về dạy học ở Hà Tĩnh, làm gia sư cho gia đình chú ruột tôi là cụ Hàn Hiến làm y tá tại Nhà thương Hà Tĩnh. Với sự môi giới của chú thím và vốn có biết nhau thời kì ở Huế, anh Tập và chị Giáo đến với nhau. Hôn lễ được cử hành vào giữa tháng Giêng năm 1928 ở thị xã Hà Tĩnh và ở làng Kim Nặc, huyện Cẩm Xuyên. Sau cưới một thời gian ngắn, chị tôi có thai, nhưng cũng là lúc anh Tập được lệnh của đoàn thể chuẩn bị xuất dương. Theo chị tôi thì lúc ấy anh chị không trao đổi với nhau nhiều, anh chỉ dặn lại chị là nếu sinh con, trai hay gái đều đặt tên Hồng.
Đến ngày 2/3/1929, chị sinh bé gái, đặt tên là Hà Thúy Hồng. Có lẽ tên Hồng này có liên quan đến những bí danh mà anh Tập sử dụng trong các bài báo hay tác phẩm của anh như bút danh HongQuiVit, Hồng Thế Công... Thế là mãi cho đến ngày bị bắt trở lại Sài Gòn năm 1941, Hà Huy Tập tuy biết là đã có con gái, nhưng chưa được biết mặt con. Sinh con, chị tôi và cháu Hồng vẫn ở nhà ngoại. Lúc này gia đình tôi gặp khó khăn khi chị thứ hai là Nguyễn Thị Khương tham gia phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh năm 1930-1931 bị giặc bắt, tra tấn, cạo trọc đầu và diễu ngoài phố thị xã Hà Tĩnh để răn đe. Em mẹ tôi là Nguyễn Trung Lục ở cùng gia đình tôi tham gia hoạt động bí mật cũng bị bắt giam.
Để đỡ gánh nặng cho gia đình, chị Giáo đưa con vào Huế, rồi Sài Gòn, Cần Thơ làm nghề dạy học kiếm sống và nuôi con. Từ đó cho đến sau giải phóng Sài Gòn tôi mới được gặp lại chị và cháu. Còn về Hà Huy Tập (gia đình chúng tôi thường gọi thân mật là anh Tập), khoảng 1936-1937, sau đại hội Ma Cao anh có gửi một thư dài cho bố tôi. Và sau này gặp lại chị Giáo, chị cho biết là có nhận được thư với nội dung thông báo tình hình nguy hiểm của một cán bộ Cộng sản chuyên nghiệp, luôn bị đe dọa tính mạng, không có điều kiện chăm nom gia đình, và đặt vấn đề cho chị tôi đi bước nữa để có chỗ dựa và chăm sóc, nuôi con khôn lớn...
Đến khoảng 1938-1939, anh Tập về Sài Gòn hoạt động, bị bắt với tội kích động quần chúng phá rối nên bị án mấy năm trục xuất và quản thúc ở quê nhà. Thời kì này, khoảng một tháng anh về thị xã Hà Tĩnh một lần để trình diện nhà chức trách. Nhiều lần anh ngủ lại nhà tôi và hai anh em chúng tôi nằm chung trên chiếc phản gụ. Ấn tượng sâu sắc của tôi với anh là vầng trán rộng, cặp mắt to, sáng, thông minh, mũi cao, thẳng, thái độ khoan thai, dịu dàng... Đặc biệt anh nói tiếng Pháp rất lưu loát. Anh thường dùng tiếng Pháp để trao đổi với bố tôi những vấn đề không muốn cho người thứ ba biết. Bặt đi một thời gian dài không thấy anh ghé thăm gia đình..., đọc báo mới biết tin anh đã bị tử hình ở Sài Gòn vì phải chịu trách nhiệm về tinh thần cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ. Trong thời gian dài, cho đến ngày mất, bà Cống (mẹ anh Tập) và cô Thước (em anh Tập) mỗi dịp từ quê ra thị xã đều đến thăm gia đình tôi trên tình nghĩa thông gia rất thắm thiết.
Còn về chị tôi và cháu Hồng, gia đình hoàn toàn mất liên lạc từ đầu thời kì Nam bộ kháng chiến cho đến sau ngày 30/4/1975. Trong phái đoàn của Tổng cục Chính trị QĐNDVN tham gia giải phóng và quản lý TP.Buôn Ma Thuột, tôi được về thăm Sài Gòn, gặp chị Giáo và cháu Hồng tại ngôi nhà số 45 Lam Sơn, quận Phú Nhuận. Thế là gần tròn 4 thập kỉ chị em mới gặp lại, chị thì từ một cô nữ sinh đã trở thành một bà già tóc bạc; em thì từ cậu bé con đội mũ nồi đã trở thành một sĩ quan QĐNDVN. Mừng tủi khôn tả xiết. Chị bảo tôi rất giống bố và anh Lễ còn cháu Hồng thì rất giống anh Tập ở cặp mắt to, mũi thẳng...
Lúc này chị sống với chồng sau và với con gái út. Riêng cháu Hồng đã có chồng con ở ngay nhà liền cạnh. Qua lần gặp gỡ này và tiếp theo những lần vào TP.HCM công tác, chị em tâm sự, tôi mới biết thêm nhiều về chị và cháu Hồng mà chị và cháu không biết thổ lộ cùng ai. Những năm đi học, Hồng tham gia phong trào học sinh, sinh viên ở Sài Gòn. Đến cuối 1950, cháu xây dựng với anh Bùi Quang Hiên, một cán bộ hoạt động bí mật nội thành bị tù Côn Đảo về. Những năm đầu vì phải giữ bí mật nên cháu gái đầu sinh năm 1951 phải lấy họ của Hồng có tên là Hà Thị Hồng Anh, mấy năm sau, thêm hai cháu gái mới lấy họ Bùi của chồng.
Qua tâm sự, chị bộc lộ tâm tư tình cảm: Trước hết, chị rất cảm phục và thực sự mến yêu anh Tập, thương anh đã hi sinh cả gia đình vợ con, vì sự nghiệp giải phóng đất nước. Anh chị sống với nhau không lâu, và sau này khi anh về Sài Gòn, anh chị cũng không gặp được nhau. Mãi khi nghe tin anh bị bắt trong cuộc mít tinh ngày 1/5 (do tên Đinh Nho Hằng làm phản) và bị trục xuất về Hà Tĩnh chị mới biết. Lần bị bắt thứ hai sau Nam Kỳ khởi nghĩa, chị có mấy lần cùng cháu vào thăm nuôi. Nhưng ngày xử bắn và nơi chôn cất anh thì vẫn không biết.
Chị và cháu Hồng đều rất mong Đảng, Nhà nước sẽ giúp tìm được mộ của anh để đỡ tủi phận. Chị nghĩ rằng, nếu không có thư của anh giải phóng chị, thúc giục chị đi bước nữa nên đã gặp được anh Lai thì không biết mẹ con chị sẽ sống ra sao...”
Tiến tới kỉ niệm 120 ngày sinh cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập (24/4/1906 - 24/4/2026), đồng thời đón nhận Bằng xếp hạng di tích Quốc gia đối với Di tích lịch sử Mộ Tổng Bí thư Hà Huy Tập, Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã phối hợp với các sở, ban, ngành chính quyền địa phương xã Cẩm Hưng phát động nhiều phong trào thi đua yêu nước; phối hợp với đài phát thanh truyền hình Trung ương, hãng phim tài liệu và khoa học trung ương và các cơ quan báo chí làm phóng sự về cuộc đời thân thế sự nghiệp của đồng chí Hà Huy Tập…
Khu lưu niệm cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập tọa lạc tại quê nhà thuộc xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh. Trong đó riêng khu mộ rộng 1,5ha và khu lưu niệm rộng 1,7ha gồm: nhà đón tiếp khách, nhà tưởng niệm, nhà tranh và nhà trưng bày, hiện trưng bày hơn 100 tư liệu ảnh, hiện vật, trung bình mỗi ngày đón 500 lượt khách đến tham quan. Hiện nay Khu di tích đang tiếp tục được tôn tạo với kinh phí gần 50 tỷ đồng, dự kiến sẽ hoàn thành trước dịp lễ này.
Thị xã Hà Tĩnh ngày xưa nơi cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập từng gắn bó nhiều năm tháng nay là phường Thành Sen tọa lạc ngay Trung tâm tỉnh Hà Tĩnh từng bị bom đạn cày xới trong hai cuộc chiến tranh, nhưng nay phố xá rất sầm uất. Năm Bính Ngọ 1906 đi qua, năm Bính Ngọ 2026 lại quay về. Vậy là đã hai vòng “lục thập hoa giáp” trôi qua. Những bóng cây cô đồng cổ thụ mà dân thị xã Hà Tĩnh cũ gọi là “linh mộc” của quê hương vẫn tỏa bóng mát dưới vòm trời trong xanh lộng gió đang náo nức hòa vào dòng sự kiện trọng đại, kỉ niệm 120 năm ngày sinh của cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập, một người con ưu tú nhất, mà mỗi vuông đất Thành Sen bây giờ dường như vẫn in đậm hình bóng ông!
Rất nhiều khu vực ở thị xã Hà Tĩnh cũ từng liên quan đến cuộc đời sự nghiệp cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập. Hi vọng chính quyền phường Thành Sen cần chọn một nơi sạch đẹp, dựng lên đó tấm bia, khắc dòng chữ: Nơi này cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập từng sống học tập và nuôi dưỡng hoài bão cách mạng… để giáo dục các thế hệ trẻ phấn đấu, noi theo tấm gương của ông, góp sức mình xây dựng quê hương, đất nước ngày một giàu đẹp, hùng cường.
Hà Tĩnh, tháng 4 năm 2026
