Một nghiên cứu công bố trên tạp chí iScience cho thấy: tỷ lệ người Mỹ trưởng thành đọc sách vì mục đích giải trí đã giảm từ 28% (2004) xuống chỉ còn 16% (2023), tức giảm hơn 40% trong vòng 20 năm. Công trình được thực hiện bởi Đại học Florida (Mỹ) và University College London (Anh), với dữ liệu từ hơn 236.000 người trên 15 tuổi.

Jill Sanker, đồng tác giả, giám đốc Phòng thí nghiệm Nghệ thuật Dịch tễ học (University of Florida), nhận định đây là “một sự suy giảm đều đặn, rất đáng lo ngại”. Bà nhấn mạnh: “Đọc sách luôn là một cách dễ dàng và hiệu quả để kích thích sáng tạo, cải thiện chất lượng cuộc sống. Việc đánh mất công cụ đơn giản này là một mất mát nghiêm trọng đối với y tế công cộng”.

tỷ lệ người Mỹ trưởng thành đọc sách vì mục đích giải trí đã giảm

Kết quả cho thấy sự sụt giảm rõ rệt ở nhóm người da đen, người thu nhập thấp, học vấn thấp và cư dân nông thôn. Tỷ lệ đọc vì giải trí của người da đen giảm từ 20% (2004) xuống 9% (2023), trong khi của người da trắng giảm từ 29% xuống còn 18%.

Giáo sư Daisy Fancourt (University College London) nhận xét: “Trớ trêu thay, những nhóm có thể hưởng lợi nhiều nhất từ việc đọc lại là những nhóm được hưởng lợi ít nhất”.

Một nghịch lý khác: số người đọc ít đi, nhưng những ai duy trì thói quen lại dành thời gian lâu hơn (từ 1 giờ

23 phút/ngày năm 2003 lên 1 giờ 37 phút/ngày năm 2023). Tuy nhiên, chỉ 2% phụ huynh đọc sách cùng con hằng ngày, một tỷ lệ thấp đáng báo động khi việc đọc từ nhỏ được chứng minh là yếu tố then chốt cho khả năng đọc hiểu và gắn kết xã hội.

Ngày nay, sách dễ tiếp cận hơn bao giờ hết nhờ ứng dụng sách điện tử như Libby, cho phép mượn sách trực tuyến từ thư viện để đọc trên điện thoại, máy tính bảng. Thế nhưng, trong khảo sát kéo dài 20 năm, sách điện tử chỉ được tính từ 2011, còn sách nói từ 2021. Điều này cho thấy thói quen đọc hiện đại chưa được phản ánh trọn vẹn trong số liệu.

Tuy vậy, truyền thông kỹ thuật số lại đang lấn át. Los Angeles Times ghi nhận: người Mỹ dành nhiều thời gian hơn để lướt mạng xã hội, xem meme, video ngắn, hoặc say sưa với loạt phim hoạt hình Hill King trên Hulu – thay vì đọc những cuốn sách mới nhất từ Oprah’s Book Club.

Theo Sanker, nguyên nhân không chỉ từ lựa chọn cá nhân mà còn từ các yếu tố cấu trúc: bất ổn kinh tế, suy giảm quỹ thời gian giải trí, khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu đọc ở nông thôn. “Nếu bạn phải làm nhiều công việc cùng lúc, hoặc sống ở nơi thiếu phương tiện đi lại, thì việc đến thư viện trở nên xa xỉ”.

Ở góc nhìn khác, vấn đề thói quen đọc lại ít được chú trọng với người trưởng thành. Kate Laughlin, Giám đốc Hiệp hội Thư viện Nông thôn và Nhỏ (Seattle), nhấn mạnh: “Quốc gia tập trung vào dạy trẻ em học đọc, nhưng lại bỏ qua người lớn – đặc biệt ở thị trấn nhỏ. Khi nói ‘đọc để giải trí’, ta mặc định rằng đọc là một thú vui. Nhưng nếu ai đó gặp khó khăn trong đọc hiểu, thì đó không còn là giải trí, mà giống như một công việc nặng nề”.

Các nghiên cứu khẳng định việc đọc đem lại lợi ích vượt trội: cải thiện thành tích học tập, khả năng tư duy, sự đồng cảm, sức khỏe tinh thần và nhận thức. Sanker nhấn mạnh: “Chúng ta đang sống trong một thời đại vô cùng phức tạp và đầy thách thức, vì vậy phải chủ động thực hiện các bước để duy trì sức khỏe”.

Sự suy giảm thói quen đọc không chỉ là một vấn đề văn hóa, mà còn là nguy cơ y tế công cộng. Nó báo hiệu xã hội đang mất đi một công cụ căn bản để nuôi dưỡng trí tuệ, đồng cảm và khả năng tự vệ tinh thần trước khủng hoảng. Đây không chỉ là chuyện riêng của Mỹ, mà là hồi chuông cảnh báo toàn cầu.