Đây có thể nói là bước ngoặt lớn, bởi trước đây dòng phim này vẫn tương đối kén khán giả và chưa thật sự tạo được sức hút. Nhưng với những hiện tượng vừa qua, các nhà sản xuất và giới làm phim hiện đang cho thấy cách tiếp cận mới, khi thay vì bao trùm, tập trung vào cách kể đại tự sự quen thuộc, thì các dự án sắp tới ngày càng khai thác sâu hơn, xoáy sâu vào các lát cắt và những nhân vật cụ thể.
Điều này có thể nhìn thấy thông qua hàng loạt dự án đã được công bố. Có thể kể đến Đất đỏ của đạo diễn Lê Văn Kiệt - người nổi tiếng với Hai Phượng - xoay quanh nữ anh hùng Võ Thị Sáu. Ở phiên bản sắp tới, bên cạnh việc tái hiện dấu ấn hào hùng, đã in sâu vào ký ức của nhiều thế hệ, bộ phim sẽ tái hiện hình ảnh “chị Sáu” gắn liền với chiến khu Long Mỹ và vùng căn cứ Bà Rịa. Nhà sản xuất Nguyễn Cao Tùng cho biết qua tác phẩm này, ekip đặt mục tiêu “không chỉ tôn trọng lịch sử, mà còn phải tạo được sự đồng cảm với khán giả trẻ”.
Xu hướng nói trên cũng có thể thấy ở hai dự án khác là Mật mã Đông Dương và Cận kề cái chết. Theo đó, thay vì tái hiện sự kiện lịch sử quen thuộc, quan trọng như trận Quảng Trị 1972, địa đạo Củ Chi… hai tác phẩm này lại chọn hướng đi có phần riêng biệt, mang tính tiên phong, khi khai thác các câu chuyện kịch tính và hấp dẫn hơn, kết hợp được tính giải trí đại chúng với bối cảnh lịch sử hào hùng. Đơn cử, Mật mã Đông Dương sẽ khai thác mảng đề tài tình báo ít được biết đến, đặt thời gian vào những năm 1960, xoay quanh Trần Thắng - người đứng giữa hai phía chiến tuyến, đôi khi không biết mình thuộc về đâu. Qua đó, tác phẩm sẽ tái hiện những cuộc đấu trí căng thẳng, từ đó làm nổi bật tài năng, ý chí lẫn sự hy sinh cho mục tiêu chung. Có sự tham gia của Điện ảnh Công an nhân dân, phim được kỳ vọng sẽ nối dài thành công của Mưa đỏ, Tử chiến trên không với kinh phí lớn từ hợp tác công - tư.
Trong khi đó sự trở lại của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên lại không tạo ra quá nhiều bất ngờ, bởi ở cả Sống trong sợ hãi trước đó hay Địa đạo gần đây, ông đều khai thác những ngách rất riêng, tập trung vào những cá nhân trên bức tranh tổng thể lịch sử. Về nội dung, bộ phim mới nhất sẽ xoay quanh hành trình trốn khỏi “địa ngục trần gian” là trại giam Phú Quốc của những chiến sĩ cách mạng, kết hợp các yếu tố sinh tồn, phản gián và phim lịch sử.
Ngoài những tác phẩm trên, không thể không kể đến các dự án đã được công bố như Hoàng hậu cuối cùng nói về những nút thắt quan trọng trong cuộc hôn nhân của vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương. Cụ thể, thay vì bám theo khoảng dài lịch sử như phim truyền hình Ngọn nến hoàng cung của TFS hai thập kỷ trước, lần này hai đạo diễn trẻ Bảo Nhân và Nam Cito sẽ đào sâu thêm vào sự phức tạp trong mối quan hệ của hai nhân vật.
Sau thành công của Tử chiến trên không, đạo diễn Hàm Trần cũng đã công bố dự án Nữ biệt động Sài Gòn, trong khi Nguyễn Quang Dũng sau nhiều tác phẩm remake cũng sẽ trở lại chuyển thể tác phẩm văn học Chiếc lược ngà của cha mình - cố nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Phan Gia Nhật Linh cũng hé lộ dự án Phan Xích Long và Cuộc biến loạn Lục Tỉnh Nam Kỳ tại LHP Quốc tế Châu Á Đà Nẵng 2026…
Với sự cạnh tranh khắc nghiệt, các phim nói trên hiện có kế hoạch quảng bá bài bản. Theo đó, chiến lược được hầu hết dự án sử dụng là tuyển chọn diễn viên, qua đó thực hiện được mục tiêu kép: vừa tìm kiếm những gương mặt tiềm năng, vừa là cách thức PR hiệu quả trên mạng xã hội. Trong đó, Đất đỏ, Hoàng hậu cuối cùng… đã tạo được hiệu ứng cần có, giúp dự án được biết đến nhiều hơn ngay từ những giai đoạn đầu. Ngược lại, Mật mã Đông Dương lại chọn dàn cast gồm những diễn viên đã có tên tuổi, bảo chứng cho cả chất lượng lẫn doanh thu phòng vé. Hiện nay, những tên tuổi như Quang Tuấn, Ninh Dương Lan Ngọc, Doãn Quốc Đam, Trâm Anh… đã xác nhận tham gia dự án, khiến độ bàn luận về tác phẩm này không ngừng tăng cao.
 |
| Điện ảnh Việt đang chứng kiến nhu cầu đặc biệt với dòng phim lịch sử, chiến tranh. |
Làm sao để có kịch bản phù hợp là vấn đề quan trọng khi trong nhiều năm qua, giới chuyên môn vẫn luôn cho rằng đây là mắt xích yếu nhất của điện ảnh Việt. Phim lịch sử, chiến tranh tập trung khai thác lát cắt cụ thể luôn phải đối mặt với “bài toán” cân bằng tính sáng tạo và việc bảo tồn ký ức tập thể. Theo đó, nếu thiên về vế sau, bộ phim sẽ dễ trở thành “minh họa”, không còn cá tính; nhưng nếu quá tự do thì sự sáng tạo cũng dễ tạo ra tranh cãi. Vì vậy, khi làm phim về những nhân vật lịch sử cụ thể, câu hỏi làm sao nhân vật đủ đời thường để hấp dẫn nhưng không làm phai nhạt ký ức tập thể là rất quan trọng.
Hiểu được điều này, các dự án trên đã có một thời gian dài không ngừng nghiên cứu, từ đó cố gắng đạt đến được sự tối ưu. Đơn cử với Mật mã Đông Dương, Trung tá Trần Nam Chung - Giám đốc Điện ảnh Công an nhân dân - cho biết ekip đã nghiên cứu hơn 25.000 hồ sơ chiến sĩ tình báo để xây dựng nên câu chuyện vừa trung thực nhưng cũng để lại những khoảng trống phù hợp cho việc sáng tạo. Vị này cho biết: “Sau cùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thiệu Giốc và chiến sĩ công an Quang Hải - hai bậc kỳ tài trong lĩnh vực tình báo - đã được ekip nghiên cứu sâu hơn, từ đó trở thành nguyên mẫu cho nhân vật chính. Bộ phim theo đó sẽ tái hiện một phần lát cắt lịch sử và một phần cuộc đời của họ, từ đó tạo nên sức hút và kịch tính.”
Đạo diễn Trần Ka My cho biết thêm: “Chúng tôi đã mất rất nhiều thời gian để tiếp cận hồ sơ giải mật cũng như nghiên cứu tư liệu lịch sử để có thể tạo nên kịch bản cho bộ phim này. Việc chuẩn bị tiền kỳ cho Mật mã Đông Dương cũng là một thách thức lớn, khi phim lấy bối cảnh vào những năm 1960, có nhiều bối cảnh không thể phục dựng một cách hoàn toàn, mà buộc phải xây dựng lại hoặc áp dụng công nghệ VFX.” Có cách tiếp cận gần như tương tự, ekip của phim Đất đỏ cho biết cũng phải dành nhiều thời gian nghiên cứu tư liệu lưu trữ, từ đó dựng nên hình dung chung nhất về bối cảnh, con người ở vùng đất đỏ Bà Rịa thập niên 1940…
Có thể thấy khi thị phần dành cho thể loại này rộng mở hơn, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn, thì đòi hỏi của đại chúng cũng đặc biệt tăng cao. Không thể phủ nhận “thách thức” trong việc cân bằng như đã nói trên là một bài toán không dễ giải quyết, nhưng nếu “giải” được, đây sẽ trở thành kinh nghiệm quý giá cho điện ảnh.
