Quan trọng hơn, quyết định khẳng định một yêu cầu chiến lược: mọi đột phá về thể chế, khoa học - công nghệ và kinh tế chỉ bền vững khi được nâng đỡ bởi nền tảng văn hóa vững chắc. Văn hóa vì thế không đứng ngoài phát triển, mà phải trở thành nền tảng tinh thần, động lực và sức mạnh nội sinh của quốc gia.

Sức mạnh văn hóa và bản lĩnh dân tộc

Quyết định số 1189/QĐ-TTg được ban hành vào thời điểm có ý nghĩa, khi yêu cầu xây dựng văn hóa, con người ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của quá trình phát triển đất nước. Từ những định hướng lớn ấy, Quyết định 1189 tạo thêm một bước chuyển quan trọng: đưa các hệ giá trị từ nhận thức chung vào đời sống, để văn hóa, gia đình và con người thực sự trở thành nền tảng bền vững cho sự phát triển.

Nội dung này hoàn toàn phù hợp trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội và Nghị quyết số 30/NQ-CP của Chính phủ về phát triển văn hóa Việt Nam. Với Quyết định 1189/QĐ-TTg, các hệ giá trị đã được xác định rõ ràng và thống nhất từ Trung ương xuống địa phương.

Gần đây nhất, ngày 13/7, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam (Ban Chỉ đạo) đã họp phiên thứ hai nhằm đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và triển khai nhiệm vụ công tác trong thời gian tới. Tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ “bốn khoảng trống” lớn cần được nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục trong thực hiện Nghị quyết: sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số; năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia; năng lực sáng tạo các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia còn hạn chế; thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa.

Nhấn mạnh những quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, tầm nhìn và khát vọng phát triển đã được xác lập rõ trong Nghị quyết số 80, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị quán triệt thêm “ba chuyển dịch lớn”, phù hợp với nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Đó là: chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số; chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo.

Công bằng mà nói, đây không phải lần đầu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có những chỉ đạo cụ thể về triển khai Nghị quyết số 80. Tuy nhiên, tại hội nghị lần này, những yêu cầu được đặt ra rõ ràng hơn, nhấn mạnh việc đưa các hệ giá trị trở thành hệ quy chiếu định hướng cho sự phát triển của quốc gia, cộng đồng và mỗi cá nhân trong giai đoạn mới. Văn hóa không thể được xây dựng bằng khẩu hiệu hay những phong trào ngắn hạn; các giá trị chỉ có thể bền vững khi được nuôi dưỡng bằng giáo dục, môi trường sống, sự nêu gương và được thực hành thường xuyên trong đời sống hằng ngày.

Đặc biệt, khi Đảng xác định đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, hàng loạt nghị quyết mang tính đột phá đã được ban hành. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển mới; Nghị quyết số 59-NQ/TW mở rộng không gian hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 68-NQ/TW khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Ba trụ cột này mở ra những dư địa phát triển chưa từng có, nhưng để các chủ trương ấy đi vào cuộc sống vẫn cần một nền tảng văn hóa đủ mạnh.

Ca sĩ Võ Hạ Trâm và ca sĩ Đông Hùng trình diễn ca khúc Viết tiếp câu chuyện hòa bình tại Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Nguồn: Báo Thanh Niên

Công nghiệp văn hóa - động lực tăng trưởng - năng lực cạnh tranh quốc gia

Phiên họp thứ hai của Ban chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia; phát triển văn hóa đóng góp vào tăng trưởng hai con số phải xác định rõ lĩnh vực nào có khả năng tạo tăng trưởng; địa phương nào có thể hình thành trung tâm dẫn dắt; doanh nghiệp nào có năng lực; dự án nào có thể tạo ra sản phẩm, doanh thu, việc làm, tài sản trí tuệ và thị trường; khẩn trương hoàn thiện và đưa vào vận hành hệ thống thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa; phải đo được đóng góp của từng ngành, từng địa phương; doanh thu trong nước và xuất khẩu; số doanh nghiệp, việc làm, thu nhập; giá trị bản quyền, tài sản trí tuệ và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, xây dựng môi trường văn hóa số là yêu cầu cấp thiết để hiện thực hóa quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước. Không gian mạng không chỉ truyền tải thông tin mà còn định hình nhận thức, lối sống và hệ giá trị, nhất là với giới trẻ. Vì vậy, bên cạnh hoàn thiện cơ chế quản lý, cần phát triển các sản phẩm văn hóa số chất lượng cao, giàu bản sắc và sức lan tỏa, để giá trị Việt Nam giữ vai trò dẫn dắt, tạo sức đề kháng trước thông tin sai lệch và các biểu hiện lệch chuẩn trên không gian số. Khi chúng ta đã xác định được mục tiêu, nhận diện và lượng hóa được những giá trị mà công nghiệp văn hóa đóng góp dự kiến vào GRDP, chúng ta sẽ biết vận dụng và triển khai có hiệu quả lời Bác Hồ đã căn dặn: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.” trong bối cảnh mới, văn hóa không chỉ soi đường cho mỗi con người, mà còn định hướng con đường phát triển của cả dân tộc.

Trở lại với Quyết định số 1189/QĐ-TTg, để hiện thực hóa các hệ giá trị cần xác định, giáo dục phải giữ vai trò trung tâm trong hình thành nhân cách, bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm, tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến. Đồng thời, gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ để các giá trị được vun đắp, rèn luyện và lan tỏa, trở thành chuẩn mực trong đời sống hằng ngày.

Đồng hành với môi trường giáo dục, các hệ giá trị phải được cụ thể hóa trong văn hóa công vụ, đạo đức nghề nghiệp và văn hóa doanh nghiệp. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu gương về trách nhiệm, liêm chính, kỷ cương; mỗi doanh nghiệp lấy trung thực, sáng tạo và trách nhiệm xã hội làm nền tảng phát triển; mỗi cơ quan, tổ chức xây dựng môi trường làm việc văn minh, minh bạch, thượng tôn pháp luật. Khi được hiện thực hóa trong từng thiết chế xã hội, các hệ giá trị sẽ trở thành sức mạnh nội sinh của quốc gia.

Ngoài cụ thể hóa trong môi trường công vụ, hình thành các thiết chế văn hóa, để hoàn thành những nội dung trong Quyết định, báo chí, văn học, nghệ thuật và các ngành công nghiệp văn hóa có sứ mệnh lan tỏa những giá trị tốt đẹp, cổ vũ cái đúng, cái đẹp, đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn, đồng thời sáng tạo những sản phẩm mang đậm bản sắc Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại, để truyền thống tiếp tục được bồi đắp và truyền cảm hứng cho các thế hệ.

Vẫn biết, chúng ta đang sống trong thế kỷ XXI, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô nền kinh tế hay trình độ khoa học - công nghệ, mà còn được quyết định bởi sức mạnh mềm văn hóa và chất lượng nguồn nhân lực. Vì thế, triển khai đồng bộ các hệ giá trị Việt Nam không chỉ là nhiệm vụ xây dựng văn hóa, mà là chiến lược xây dựng năng lực cạnh tranh quốc gia.

Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc chỉ có thể viên mãn khi các hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người thực sự thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống. Khi ấy, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, con người sẽ trở thành chủ thể sáng tạo, còn khát vọng phát triển sẽ được chuyển hóa thành động lực đưa đất nước vững bước trên con đường phát triển nhanh, bền vững và hùng cường.