 |
| Minh họa: Nguyễn Như Đức |
Bà Nghé sống một mình trong căn chòi mái lá, phía sau phá Cồn Sương. Nơi đó vắng ngắt, cánh đồng bỏ hoang cỏ mọc lên tận bờ, mấy con bò đi qua cũng chẳng buồn dừng lại gặm mấy đám cỏ cằn trơ gốc. Người làng Diềm không ai biết tên thật của bà, chỉ quen gọi bà Điếc. Ngày còn trẻ, bà Điếc đã nặng tai, về già, bà càng nghễnh ngãng, điếc đặc. Riêng tụi con nít làng Diềm thường gọi yêu là bà Nghé, cũng bởi bà nuôi một con nghé, cưng như trứng mỏng. Chiều chiều bà dắt con nghé dạo chơi quanh đồng, ngó trời ngó mây. Bà nuôi nghé từ lúc nó mới lọt lòng, cho đến khi nó thành con trâu già, rồi chết, chứ bà nhất định không bán nó cho ai.
Người làng Diềm hầu hết sống ở bên kia phá Cồn Sương. Chỗ bà Nghé ở, ban đêm tụi con nít không đứa nào dám đi qua vì nghe đồn dưới đầm phá có ma trơi, đêm đến lại lập lòe, có lúc bay đến tận sân nhà bà Nghé. Bà Nghé lặng lẽ sống ở đó bao nhiêu năm, người làng Diềm cũng không còn nhớ nữa. Chỉ nhớ mùa lụt năm đó, sáng ra người làng thấy một người đàn bà lạ trôi dạt vào bên vệ đường. Không ai biết bà từ đâu đến. Làng xóm thương tình dựng cho bà căn nhà mái lá phía sau phá Cồn Sương.
Con Thắm thương Bà Nghé lắm. Với nó, bà Nghé đích thị là một bà tiên dịu hiền được Ngọc Hoàng phái xuống làng nó, trong vai một bà cụ chuyên nặn tò he. Mỗi khi nghe người ta gọi bà là bà Điếc, con Thắm lại bí xị. Nó và con Mấn, thằng Rô chạy đến ôm bà, dụi đầu hít hà cái lưng thơm thơm mùi dầu khuynh diệp.
Gia tài của bà Nghé chỉ có một tủ gỗ cũ kỹ, một chõng tre và một cái kiềng ba chân. Bên bếp luôn có một niêu cơm nhỏ xíu và một âu cá kho khô, bà kho đi kho lại. Hết ngày này sang ngày khác, con Thắm thấy thức ăn của bà chỉ có vậy. Lần nào Thắm qua, bà cũng cầm bàn tay nó mân mê thật lâu, xoa xoa, nắn nắn rồi đưa lên mũi hít hà. Bà nội con Thắm chết từ khi nó còn trong bụng mẹ nên nó coi bà Nghé như bà nội của nó.
Chỗ bà Nghé ở, đến tiếng gà gáy nghe cũng xao xác, buồn thiu. Tụi con nít làng bên mỗi khi chạy qua làng Diềm chơi, chúng lại kéo nhau ghé qua nhà bà, ngồi ngoài hiên đợi xem bà nặn tò he. Nhà bà Nghé nhỏ xíu, nhưng sân trước rộng thênh. Cái sân đất mịn bụi mù, lỏng chỏng cứt gà, đá dăm và cỏ dại. Nhưng không sao, tụi con nít vẫn cứ lót lá chuối ngồi la liệt.
Bà Nghé nặn tò he thiệt tài. Bàn tay gầy gầy chi chít vết đồi mồi đâu chỉ biết giâm mấy luống rau, hay băm bèo cho vịt. Chiều chiều, sau khi tụi con nít làng Diềm kéo đến đông đen, ngồi xếp bằng hết ngoài sân, bà Nghé mới thủng thẳng vô nhà bưng ra cái thùng xốp đặt kịch xuống đất, trước bao nhiêu con mắt háo hức. Bà soạn các thứ ra miếng lá chuối hái sau hè. Nào bột dẻo, bột màu, nào tăm tre, lá dừa… Trong khi bà Nghé còn loay hoay với bó tăm dừa, con Mấn đã nhanh nhảu chạy vào khiêng ra cái bàn gỗ mốc thếch, thấp lè tè, một chân hổng, cập kênh. Chẳng đợi bà Nghé nhắc, thằng Rô đã lẹ làng chêm cục đá vô một bên chân bàn.
“Nay nặn con thuồng luồng đi bà!” Thằng Rô lên tiếng.
“Mày đã thấy con thuồng luồng bao giờ chưa mà đòi bà nặn?” Con Mấn cong cớn.
Tức thì, cả bọn cười ngặt nghẽo. Thằng Rô không vì vậy mà chịu thua, nó đứng lên phồng má, trợn mắt, chân quay quơ quào tiến về phía con Mấn: “Tao là thuồng luồng đây! Nay tao lên bờ bắt con Mấn về cho Diêm Vương ăn thịt.” Vừa nói nó vừa le cái lưỡi dài thòng, lao về phía con Mấn. Con Mấn “á á” ôm chặt lấy bà Nghé. Cả bọn lại cười nghiêng ngả.
Trong khi tụi con nít cười đùa rật rật, con Thắm vẫn ngồi yên, nép bên bà Nghé, tủm tỉm cười xem bọn con Mấn, thằng Rô chọc ghẹo nhau. Hai bàn tay bà Nghé nhào nặn thoăn thoắt, một loáng lại ra một con thú ngộ nghĩnh. Bà gắn vào cây tăm tre dài, cắm lên thùng xốp. Cứ một con thú xuất hiện, cả bọn lại ồ lên thích thú. Hết một buổi chiều, trên thùng xốp đầy nhóc vịt, gà, mèo, chó, có cả những con cánh cam xinh xắn. Những con thú càng trở nên sống động khi được cắm trên cây tăm dừa rung rinh. Chỉ đến khi cục bột màu cuối cùng nặn xong, bà mới dừng tay.
Tụi con nít bắt đầu chộn rộn. Đã đến giờ bà phân phát số tò he cho từng đứa. Đứa nào được nhiều tò he là đứng lên hớn hở đi về, hò reo tới nhà vẫn chưa thôi. Thằng Rô, con Mấn luôn là đứa to miệng nhất, xin bà cho thật nhiều tò he. Con Thắm ngồi bên bà nhưng nó chẳng nói gì, chỉ im lặng cho đến khi bà đưa cho nó con tò he cuối cùng. Lần nào cũng vậy, nó chỉ được một tò he duy nhất, đó là một con chim có đôi cánh màu đỏ chót. Con Thắm vui lắm. Lần nào cũng chỉ một con chim cánh đỏ, nhưng nó vẫn cứ ngắm hoài không chán. Trong chiếc hộp cạc tông giấu dưới gầm giường của nó, đã có hơn năm mươi con chim như thế nằm xếp hàng ngay ngắn.
Trong khi tụi con nít râm ran chạy về với những con thú đầy màu sắc, con Thắm lẳng lặng cắm con chim lên tấm liếp rồi cúi xuống thu dọn đống lá dừa, gom vào bao, quơ những cái đĩa dính bột màu mang đi rửa rồi quay ra đỡ bà vào nhà, nhóm lại cái bếp, hâm nồi cá kho. Trước khi về, nó còn cẩn thận quét cái sân sạch bong. Vừa làm nó vừa khe khẽ hát. Chiều chiều quạ nói với diều/ Cù lao ông Chưởng có nhiều cá tôm… Bà Nghé không nghe được tiếng nó hát, nhưng nhìn đôi môi con bé mấp máy, bà biết chắc đó là một bài hát vui.
Lần nào con Thắm sửa soạn về, bà cũng kéo lại thơm lên đầu tóc chua lè mồ hôi của nó, rồi lọ mọ đến bên cái thạp đựng gạo, lấy ra cho nó, khi thì trái mãng cầu nứt toác, lúc lại vài trái chuối cau vàng như mật.
Nhà con Thắm ở bên kia đầm phá, cách nhà bà Nghé một quãng đồng. Mỗi khi ba má đi cấy, con Thắm lại băng đồng chạy qua nhà bà. Thường thì tụi con nít làng Diềm chỉ rủ nhau đến nhà bà Nghé đợi xem nặn tò he. Riêng con Thắm, không cần tò he, nó vẫn sang với bà, chỉ là để xem bà khâu cái áo, lặt mớ rau, hay loay hoay ngồi vót tăm dừa. Nó thích nhất lúc bà mặc yếm. Cái yếm màu cánh gián và chiếc quần dài lụa đen. Ngồi bên hiên chải tóc, trông bà như vừa bước ra từ truyện cổ tích. Má con Thắm kể, ngày còn trẻ bà Nghé đẹp lắm. Mùa lũ năm đó bà từ dạo trôi dạt về, đàn ông làng Diềm nhiều người nhăm nhe hỏi bà làm vợ nhưng bà chỉ lắc đầu. Bà ở vậy, ngày ngày lặng lẽ vào ra với mảnh vườn nho nhỏ, với mớ bột màu để nặn tò he làm quà cho tụi con nít trong làng. Dáng cao dong dỏng, tướng đi khoan thai, nhẹ nhàng, về già bà vẫn đẹp, vẻ đẹp kín đáo phảng phất chút kiêu sa thời con gái.
*
Bà Nghé nhẩn nha ngồi khâu hột nút áo. Bên kia đầm phá, tiếng gà xao xác gáy, thảng có tiếng xe trâu lục cục chạy qua. Suốt mấy hôm nay nước phá dâng cao bất thường. Người làng đi qua dặn bà đừng ra mép nước, chỗ bờ đất đang nhão ra. Chiều nay không thấy con Thắm sang chơi, bà đi ra đi vô ngóng, rồi lẳng lặng lôi cái rổ đựng đồ nghề, soạn kim chỉ ra khâu vá cho đỡ buồn tay. Giàn mướp trước sân tàn mùa, trơ ra mấy chiếc lá khô. Cứ mỗi lần gió thổi, mấy chiếc lá mướp khô rơi xào xạc như tiếng chân con Thắm, bà lại ngẩng lên, nheo mắt nhìn ra đầm nước hoang vu.
Nắng chiều nhạt dần. Bà dừng tay, găm cây kim khâu vô cuộn chỉ, đứng lên đấm thùm thụp vô cái lưng đau rồi lấy chổi ra hiên quét lá. Một con chim cu cườm từ đâu đập cánh bay về, đậu trên giàn mướp ngó xuống. Bà vẫn cặm cụi quét, dồn đám lá khô vào góc sân đợi chạng vạng đốt cho đỡ muỗi, chứ để chút nữa con Thắm chạy qua chơi, giẫm lên lại vụn ra như cám. Dồn xong đám, bà sực nhớ bó lá dừa sáng nay mới hái về vẫn còn ngâm ngoài đầm phá. Mớ lá bà lựa cả buổi sáng, cuống còn tươi, gân lá dẻo quẹo, phơi vừa hai nắng là có thể chẻ nhỏ làm cán cho đám tò he chiều mai. Nghĩ đến tụi con nít làng Diềm lại ngồi chen chúc ngoài sân chờ bà nặn tò he, bà móm mém cười, dựng cây chổi vô góc hiên, chầm chậm ra đầm phá.
Chiều xuống. Mặt nước Cồn Sương đang lúc triều lên, từng con sóng nhỏ lăn tăn xô bờ đất mềm oặt. Bên kia phá, mấy con cò trắng vừa rời khỏi bãi sú, chao liệng vài vòng rồi mất hút về phía cánh đồng cuối làng. Bà Nghé chống cái lưng đau, lom khom cúi xuống, cái yếm màu cánh gián tuột dây phơ phất. Bàn tay bà vừa run run chạm vào bó lá dừa còn ngâm bên mép nước, tức thì một mảng đất bùn dưới chân sụp xuống. Bà Nghé chới với, trượt hẳn vào dòng nước xoáy. Bà ú ớ kêu lên. Hai cánh tay già nua quờ quạng giữa mặt nước đục ngầu. Càng cố ngoi lên vùng vẫy, bà càng bị dòng nước kéo xa khỏi bờ…
Trong lúc tuyệt vọng, bà vẫn nhận ra chiếc bóng nhỏ bé quen thuộc xuất hiện từ bên kia phá. Con Thắm lúp xúp đi, trên đầu chụp cái nón cời nhìn xa như một cây nấm biết đi, chốc chốc nó lại nhảy chân sáo qua mấy ụ đất đắp cao. Sau lưng nó, bó rau lang ướt rượt vừa mới cắt. Nó lại mang rau qua cho bà. Bà vươn cánh tay già nua lên vẫy nó, tiếng ú ớ lúc này đã lẩn vào tiếng nước bì bõm.
Bước chân con Thắm bỗng khựng lại. Không dưng nó linh cảm có điều chẳng lành. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, mắt nó chợt chạm vào cánh tay bà đang chìm dần… chìm dần.
Chỉ kịp quăng giỏ rau, con Thắm lao xuống đầm phá, thoăn thoắt bơi về phía bà. Sau này, có những đêm nằm nghe gió từ phá Cồn Sương thổi vào, nó vẫn còn nhớ như in buổi chiều hôm ấy, thầm biết ơn cha đã dạy nó bơi. Một đứa con gái ẻo lả và nhút nhát như nó mà khi xuống nước lại quạt tay bơi không thua gì những đứa con trai đầu sỏ làng Diềm.
Con Thắm quạt mạnh tay hơn, thân hình gầy nhẵng của nó lao đi vun vút. Trước hiểm nguy, không hiểu sao trong đầu nó lại vang lên tiếng cười hiền của bà, nó còn nghe ra cả mùi dầu khuynh diệp quen thuộc. Bàn chân con Thắm càng đạp mạnh. Nước triều khi chiều xuống dữ hơn nó tưởng. Có lúc nó thấy cả thân mình bị kéo ngược ra xa, chân đạp hụt xuống khoảng không tối om dưới đáy phá. Chỉ còn cách bà hai sải tay, con Thắm nghiến răng lao tới, bàn tay vừa kịp túm lấy cánh tay bà.
Vừa dìu bà, vừa quạt nước, đứa con gái chín tuổi ẻo lả cuối cùng chân cũng chạm được vào bùn. Nó gần như kiệt sức. Người làng tình cờ đi qua, kêu lên thất thanh trước cảnh tượng hai bà cháu chới với giữa đám bùn…
Con Thắm nằm vật trên bờ cỏ, ngực nó phập phồng như vừa chạy băng qua một cánh đồng dài bất tận. Lả đi, nhưng nó vẫn kịp đưa mắt tìm kiếm bóng bà. Kiếm đâu cho xa, bên cạnh nó, bà Nghé nằm bẹp rúm, nước từ món tóc bạc chảy ra thành dòng.
“Lài… Lài… đừng buông… tay mẹ!” Tiếng bà Nghé thều thào. Con Thắm ngơ ngác không hiểu bà gọi ai, nó lại nằm vật xuống thở dốc. Rất lâu, bà lơ mơ tỉnh lại, hướng ánh mắt già nua hớt hải tìm kiếm. Mắt bà chạm vào mắt nó, tức thì, một dòng nước ứa ra từ khóe mắt hai bà cháu. Trên đôi môi khô héo của bà, nụ cười như mếu được kéo nhệch ra. Bàn tay con Thắm se sẽ nắm lấy tay bà. “Đừng khóc mà… Bà đừng khóc!”, nó thầm thì. Lần này nó mới thật sự lả đi trong tiếng má nó thất thanh từ cuối đồng chiều.
*
Nửa đêm. Trời chuyển giông. Gió từ đầm phá rít lên nghe rờn rợn.
Sau cú đuối nước hụt, qua hôm sau bà Nghé lên cơn sốt. Con Thắm sau một ngày bị má giữ rịt trong nhà, tranh thủ lúc má ra đồng, nó ba chân bốn cẳng băng đồng chạy qua nhà bà.
Trên chiếc chõng tre sút vạt, bà Nghé nằm co quắp, đôi môi khô tái nhợt cứ mấp máy lảm nhảm. Nghe tiếng Thắm, bà thều thào gọi, hơi thở phả ra hầm hập. Trong lúc con Thắm quýnh quáng chưa biết phải làm sao, ngoài trời mây đen đã cuồn cuộn kéo về. Một cơn mưa như thác ào ạt trút xuống. Một ý nghĩ vừa lóe lên trong đầu, Thắm lao ra khỏi nhà, đôi bàn chân lắp xắp trong vũng nước lầy nhão nhoét, tóc tai bê bết nước mưa, nó chạy về hướng làng Vạn, cách phá Cồn Sương hơn ba cây số. Nhà ông lang Độ kia rồi! Nó mừng quýnh. Ông thầy thuốc hiền lành vẫn thường bốc thuốc cho người dân trong vùng. Con đường đất càng đi càng ngập bùn, có đoạn lún đến nửa bắp chân khiến con Thắm ngã uỵch uỵch, mặt mũi lem luốc bùn sình đỏ quạch. Trên cao mưa vẫn trắng trời. Chiếc bóng nhỏ bé vẫn cứ đi giữa cánh đồng mênh mông biển nước.
Cửa nhà ông lang Độ đóng im ỉm, Thắm gọi khản cả tiếng, cánh cửa mới hé ra. Bà Độ thoáng thấy con bé ướt lướt thướt, vội vàng gọi ông. Không đợi nó nói hết câu, ông Độ quay vào quẩy hòm thuốc, nắm tay nó lao vào màn mưa.
Hai ông cháu về đến nhà bà Nghé, đêm cũng đã khuya. Ông lang bắt mạch cho bà, khẽ lắc đầu: “May mà con bé tới kịp…” Ngoài sân, bóng ba má con Thắm cũng vừa xuất hiện. Mưa to gió lớn, không thấy nó đâu, má đoán nó ở bên này. Đêm đó, con Thắm xin ba má cho được ở lại với bà. Nó ngồi bên bà, dấp khăn ướt lau trán, thỉnh thoảng lại chạy xuống bếp quấy nồi cháo sôi lục bục. Có lúc buồn ngủ quá nó lại gục đầu thiếp đi, bàn tay nhỏ bé vẫn đặt trên bàn tay già nua nhăn nhúm.
Sáng sớm. Bà Nghé tỉnh táo hơn. Bà gượng dậy nhìn con Thắm đang nằm gục bên mép chõng. Trên đầu gối nó còn nguyên mảng bùn khô chưa rớt. Bà run run đưa bàn tay gầy guộc khẽ vuốt mái tóc con bé. Mấy mươi năm trước, bà trôi dạt đến nơi này, cũng vào một mùa bão lũ. Bà lặng đi thật lâu. Ngoài kia mưa đã ngớt hạt. Từng giọt nước còn đọng trên tàu lá chuối thi thoảng lại lộp bộp rơi xuống. Con Thắm vẫn ngủ say, gương mặt còn lem vệt đất. Bà Nghé nhìn nó, đôi mắt đục lờ rưng rưng… Ngày đó… Cũng vào một ngày nước lớn như vầy. Bà mang theo đứa con gái nhỏ, cùng chồng xuôi ghe buôn chuyến hàng cuối năm. Gặp bão lớn, chiếc ghe nhỏ bị đánh tan tành. Giữa màn nước trắng xóa, bà cũng kịp thấy cánh tay của chồng ôm đứa con gái chìm dần… chìm dần. Trước lúc ghe bị bão lũ đánh tan, con gái bà vẫn còn nắm chặt trong tay con chim đất có đôi cánh màu đỏ mẹ nó mua cho trong lần lên chợ huyện…
Sau khi được dân làng cứu sống, bà chỉ còn lại một thân một mình giữa cõi đời. Mấy mươi năm qua, bà vẫn nghĩ ông trời giữ bà lại chỉ để sống nốt những ngày vô nghĩa, cho đến khi con Thắm xuất hiện. Con bé gầy nhẳng, tóc cháy nắng, lần đầu tiên chạy sang nhà bà chỉ để mang cho bà một nắm rau lang nó mới hái ngoài vườn. Từ ngày đó, thỉnh thoảng nó lại qua, lăng xăng giành cây chổi quét sân, có lúc nhóm giúp bà cái bếp củi ẩm khói xông mù mịt, rửa cái bát bà vừa ăn xong. Nó ngồi nhìn bà khâu áo, đôi mắt trong veo như giọt sương mai còn đọng trên cành. Mỗi lần thấy nó cười, bà lại nhớ đến đứa con gái trên chuyến ghe cuối cùng. Nếu giờ còn sống, có lẽ nó đã sinh cho bà vài đứa cháu ngoại, trong đám cháu ngoại cách gì cũng có đứa trạc tuổi con Thắm bây giờ… Một giọt nước mắt lặng lẽ lăn xuống gò má nhăn nheo. Bà cúi xuống, run run áp đôi môi khô lên trán con Thắm. Hơi ấm khiến con bé cựa mình tỉnh giấc.
Gió sớm từ phá Cồn Sương thổi vào, mang theo hơi nước mát lạnh. Bà Nghé đưa bàn tay gầy guộc vuốt má con bé. Đôi mắt già nua lại rưng rưng. Bà cười. Nụ cười hiền và đẹp đến lạ. Ngoài sân, nắng sớm đã len qua từng kẽ lá. Con Thắm quàng tay qua ôm cái lưng gầy gầy cong cong, nó dụi đầu vào ngực bà thỏ thẻ: “Bà ơi, để con về xin ba má, từ nay sẽ qua ở luôn với bà.”
Bà Nghé yên lặng. Không nghe được câu nói, nhưng nhìn ánh mắt con Thắm, bà hiểu, nó thương bà lắm thôi. Bàn tay khẽ vuốt tóc Thắm. Rồi như mọi lần, bà run run nâng bàn tay nhỏ xíu của nó lên, áp vô mũi, hít hà.
Ngoài sân, mấy chiếc lá mướp khô từ trên giàn rớt xuống lạo xạo quanh sân. Nghe vai áo ươn ướt, con Thắm biết bà đang khóc.
