 |
| Minh họa Ngô Xuân Khôi |
Chín lần trước chúng tôi đều đi vào những tháng cuối năm, lần này thì khác vì có thêm chương trình ra Cồn Cỏ.
Chuyến ra Cồn Cỏ được chúng tôi ấp ủ từ lâu nhưng đến năm nay mới thực hiện được.
Tàu đi Cồn Cỏ là tàu cao tốc QT-0666 có 80 chỗ ngồi. Trên tàu, ngoài đoàn chúng tôi, còn có đoàn các nữ CCB và TNXP Hà Nội cũng ra đảo dịp này. Từ Cửa Việt ra Cồn Cỏ là 18 hải lí, tàu đi khoảng 60 phút. Nếu đi tàu Quảng Trị-02 với 165 chỗ thì mất 90 phút. Hiện giờ phục vụ du khách ra đảo chỉ có hai tàu này. Tương lai khi mà du lịch của đảo phát triển thì cần phải có thêm nhiều gam tàu hơn nữa.
Thuyền trưởng Cao Tiến Dũng là người có thâm niên đi biển hơn ba chục năm, trong đó riêng chạy tuyến Cửa Việt - Cồn Cỏ đã hai mươi năm. Anh kể: “Tàu QT-0666 là quà của nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tặng cho Quảng Trị, được đóng ở Nhà máy đóng tàu 189 tại Hải Phòng năm 2018. Hồi tháng 10/2024, tàu đã vinh dự được phục vụ Tổng Bí thư Tô Lâm và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang ra làm việc tại đảo. Đây, chính Tổng Bí thư và Đại tướng ngồi ở ghế này đây.” Vừa nói Dũng vừa chỉ chiếc ghế đệm dài phía sau anh.
Tàu đi được chừng hai phần ba quãng đường thì bắt đầu bị nhồi lắc mỗi khi gặp sóng lớn, có lúc lại chao nghiêng như một cánh hải âu liệng trên mặt biển. Thuyền trưởng Cao Tiến Dũng quay sang tôi:
- Sóng lừng đấy! Trông thế thôi, nhưng mét rưỡi đấy.
Từ dưới buồng khách chợt vọng lên tiếng hát “Đời mình là một khúc quân hành. Đời mình là bài ca chiến sĩ…” Tôi ngước nhìn màn hình chiếc vô tuyến ở góc cabin có nối cam. Đoàn các chị CCB và TNXP Hà Nội đang vỗ tay, say sưa hát.
Lúc trở về buồng khách, tôi bảo “Các chị hát hay quá!” Chị tóc tém nhanh nhảu: “Hát cho quên say sóng đấy!” Đúng là tinh thần người lính. Họ luôn biết tìm cách vượt qua mọi khó khăn, thách thức bằng ý chí của mình.
- Tháng tư năm ngoái tôi ra Trường Sa, tàu như đi trong ao, sao giờ mới tháng hai âm mà đã sóng lớn thế?
Nghe tôi thắc mắc, Dũng cười, bảo:
- Năm nay nhuận nên đi vào thời điểm này cũng gặp sóng lớn rồi. Với lại vùng biển Quảng Trị sóng lớn hơn ở biển Tây Nam hay biển Thanh Hóa trở ra.
Hay thật! Có đi mới biết. Mà biển của mình dài rộng thế nên cũng lắm “cung bậc” là đúng rồi còn gì nữa.
Tàu tiếp tục gối sóng.
Vừa lúc tôi nhìn thấy dải đất mờ mờ đang dần hiện lên phía trước.
- Đảo đấy! Cồn Cỏ đấy - Tiếng anh bạn đồng hành reo lên.
- Trông thế thôi cũng ba hải lí đấy. - Cao Tiến Dũng mủm mỉm cười. - Chục phút nữa mới cập cảng.
Đúng 9 giờ 5 phút, chúng tôi lên bờ. Trong tôi nao nao một cảm xúc khó tả khi lần đầu tiên được đặt chân lên hòn đảo anh hùng mà thuở thiếu thời đã biết đến qua kí sự Chúng tôi ở Cồn Cỏ của nhà văn Hồ Phương, qua hai bài hát Thái Văn A đứng đó của nhạc sĩ Văn An và Con cua đá của nhạc sĩ Ngọc Cừ.
Theo Cổng thông tin điện tử Quảng Trị giới thiệu tổng quan về đảo Cồn Cỏ, thì “Cồn Cỏ là một đảo thuộc vùng biển Quảng Trị, có vị trí đặc biệt, là điểm phân chia Vịnh Bắc Bộ, nằm vắt ngang vĩ tuyến 17. Đứng trên cao nhìn xuống đảo như một con rùa khổng lồ quay đầu về phía Tây Nam. Đảo có diện tích tự nhiên là 230,39ha với hai phần ba là rừng nguyên sinh. Trên đảo có hai điểm cao: điểm phía Đông cao 37m (vì vậy có tên điểm cao 37), điểm phía Tây gần chính giữa đảo, cao nhất với 63m. Cồn Cỏ còn có tên gọi khác là Hòn Cỏ, Thảo Phù, Con Hổ, hay Hòn Mệ (theo cách gọi của ngư dân Vĩnh Linh).
Theo sử sách thì từ thế kỉ thứ XVII-XVIII, trên con đường giao lưu buôn bán, cư dân Đại Việt đã coi Cồn Cỏ là một điểm dừng. Theo các nhà khảo cổ, trong thời gian của những thế kỉ đầu công nguyên Cồn Cỏ đã từng có nhiều cư dân đặt chân đến và để lại nhiều dấu tích. Như vậy, đã từ lâu Cồn Cỏ được người Việt khám phá và đặt nền móng cho sự xác lập quyền quản lí đảo này.”
*
O Thắm nhanh nhẹn hướng dẫn đoàn tập kết lại, rồi phân bổ lên ba xe điện đã chờ sẵn để về Nhà khách Công an.
Phương tiện phục vụ du khách đi lại trên đảo là xe điện, còn chỗ nghỉ là các nhà khách của Ủy ban, Quân đội, Công an. Tôi nghĩ sử dụng xe điện trên đảo là rất hợp lí, đỡ ô nhiễm cảnh quan, môi trường tuyệt vời ở đây. Đảo hiện giờ chưa có khách sạn và chợ dân sinh. Còn trường học thì mới có trường cấp 1 mang tên Hoa Phong Ba với các lớp từ mẫu giáo đến lớp 5. Lên đến cấp 2 thì như cô hướng dẫn viên Ngọc Minh nói vui là “các cháu sẽ được du học ở… đất liền.”
Ngay sau khi nhận phòng xong xuôi, tất cả không nghỉ ngơi dù đêm qua mọi người phải ngồi xe cả chặng đường dài từ Hải Phòng vào, nhiều người cũng khá oải, nhưng bước chân lên đảo, tất cả háo hức, quên hết mệt mỏi.
Xe đưa chúng tôi lên đồi Hỏa Lực (điểm cao 37m). Giữa không gian thoáng rộng, diện tích 1.000m2. Đài tưởng niệm cao 28,5m sừng sững vươn giữa trời xanh. Công trình này được đầu tư xây dựng từ năm 1995. Trên bia đá ghi rõ họ tên, quê quán và ngày hi sinh của 104 liệt sĩ, gồm bộ đội và dân quân trực tiếp chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong cuộc kháng chiến bảo vệ pháo đài tiền tiêu của Tổ quốc.
Dưới cái nắng chói chang, chúng tôi xếp hàng ngay ngắn, thành kính và trang nghiêm làm lễ dâng hương, tri ân các anh hùng liệt sĩ. Tôi như nghe thấy tiếng bom rơi đạn nổ quanh đây, cày xới đảo nhỏ. Như lời của Ngọc Minh thuyết minh, khi đem bom đi đánh phá miền Bắc, lúc trở về, còn bao nhiêu bom đạn là máy bay Mỹ trút hết xuống đảo. Cồn Cỏ như một nơi hứng chịu những ác liệt nhất trong cuộc chiến tranh chống Mỹ bảo vệ Tổ quốc. Từ nơi đây, bản hùng ca Cồn Cỏ đã vang lên cho đến mãi muôn đời sau, để đảo được mệnh danh là “Chiến hạm không bao giờ chìm giữa biển Đông”, là “Con mắt thần của biển” và Cồn Cỏ đã vinh dự được 2 lần tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang.
Rời khu Đài tưởng niệm, điểm đến tiếp theo là Nhà truyền thống. Đây là nơi trưng bày các hiện vật, chứng tích lịch sử của đảo. Không ít lần đến tham quan nhà truyền thống ở nhiều nơi, ở đâu cũng có những câu chuyện, những di vật làm ta xúc động, nhưng thật hiếm nơi nào có hai hiện vật găm sâu vào tâm trí tôi cũng như nhiều anh em trong đoàn. Đó là chiếc thuyền gỗ chở lương thực, đạn dược tiếp tế từ đất liền ra đảo trong những năm tháng chiến tranh. Ngày ấy, những người làm nhiệm vụ đặc biệt này đều được truy điệu sống trước khi bước xuống thuyền. Chiếc thuyền nhỏ bé trưng bày ở đây đã bị thời gian bào mòn, nhưng còn biết bao chiếc thuyền khác đã vĩnh viễn nằm dưới lòng biển sâu. Hiện vật thứ hai được trưng bày ở nơi dễ đập vào mắt mọi người khi bước chân vào đây, rất độc đáo, và đã đi vào thơ ca, đó là phiên bản hai con cua đá to cỡ bàn tay được ngâm trong formol.
Ngắm nhìn hai con cua đá, tôi chợt nghe văng vẳng lời ca:
“Cồn Cỏ, Cồn Cỏ ấy có con cá đua là con cua đá,
Nó nằm trong lá, nó nằm trong khe,
Nó có tám cái que, có hai cái càng…”
Những năm tháng ấy, khi bom đạn ác liệt, thuyền tiếp tế chưa ra được, anh em chiến sĩ đã bắt cua đá về làm lương thực, chống lại cái đói, gian khổ. Từ trong gian khó và hiểm nguy ấy họ đã viết nên bản hùng ca Cồn Cỏ. Bây giờ thì cua đá trở thành đặc sản quý mà người ta đã phải cảnh báo không được tự do đánh bắt.
Cữ này miền Trung nắng nóng và đảo cũng vậy. Dù màu xanh đã phủ kín nhưng ban ngày cái nóng vẫn hầm hập. Chúng tôi phải chờ đến ba giờ chiều mới tiếp tục hành trình khám phá đảo. Đoàn ra bến Nghè, là một trong những điểm du lịch đẹp nhất đảo, nổi tiếng với bãi đá san hô cổ được hình thành từ hoạt động núi lửa, tạo nên khung cảnh hoang sơ, hùng vĩ. Đứng ở đây, du khách có thể ngắm nước biển trong xanh màu ngọc bích và đón tia nắng đầu tiên trên đảo. Đây là địa điểm lí tưởng để tắm biển, ngắm bình minh. Bờ biển được xây kè đá vững chắc. Sóng vỗ ào ạt, đưa hơi nước phả vào mặt mát rượi. Ở đây có cây bàng cổ thụ hơn 100 năm, được gắn biển “Cây di sản”. Trên đảo có tất cả 18 cây di sản như thế.
Tôi phát hiện một điều thú vị. Đứng ở đây nhìn về góc đảo phía Đông Nam, có một mỏm đá đứng biệt lập có hình dáng một con hổ đang từ dưới biển trườn lên bờ. Ở trung tâm đảo, giữa khuôn viên xinh xắn cũng có một “ông ba mươi” khá lớn, được đắp y như thật, đầy vẻ uy dũng với dáng vươn cao trên mỏm đá. Dưới mỏm đá là bệ tròn xi măng xây tam cấp, cao hơn một mét, càng làm tôn thêm sức mạnh của “ông ba mươi” này. Có nhiều cách lí giải khi Cồn Cỏ còn được gọi là đảo Con Hổ. Không biết xa xưa, ở đây có hổ không mà cả thiên nhiên đến con người đều tạc nên hình dáng của “ông ba mươi” cứ như một lời lí giải vậy?
Từ bến Nghè, chúng tôi tiếp tục theo con đường xi măng quanh đảo, có chỗ lại đi xuyên rừng nguyên sinh thật thú vị. Thỉnh thoảng lại bắt gặp những cây cổ thụ gắn biển cây di sản. Đi vòng quanh đảo, chúng tôi gặp lại hình ảnh những ngày tháng khói lửa. Đó là hệ thống lô cốt, hầm hào, trận địa chạy ngang dọc; đặc biệt là di tích hầm Quân Y một trong những hệ thống hầm xuyên đá, được ví như một công trình kì tích về ý chí kiên cường của quân và dân trên đảo.
Một điểm đến trong hành trình tham quan là nóc nhà của đảo với cao độ 63m so với mặt biển. Ở đây có ngọn hải đăng cao 24m. Đi theo cầu thang xoáy trôn ốc lên tận đỉnh, chúng tôi đứng ở nơi lồng lộng gió, dõi mắt ra bốn phương tám hướng ngắm nhìn cả một vùng rộng lớn của đảo và vịnh Bắc bộ. Thế nhưng điểm nhấn ở nơi cao nhất của đảo không phải là ngọn hải đăng này mà là di tích đài quan sát trên cây hay còn gọi là chòi Thái Văn A “Sừng sững chòi cao trên hòn đảo nhỏ, như ngọn hải đăng bốn mùa sóng gió” (Lời bài hát Thái Văn A đứng đó của nhạc sĩ Văn An).
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Cồn Cỏ, Thái Văn A là chiến sĩ trinh sát, hằng ngày trên chòi quan sát tại nơi cao nhất của đảo, ông được ví như “đôi mắt thần” phát hiện máy bay, tàu chiến của kẻ thù để thông báo về ban chỉ huy. Với lòng quả cảm và những chiến công đặc biệt xuất sắc, tháng 1 năm 1967, Thái Văn A đã được tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang khi vừa tròn 25 tuổi. Trên điểm cao 63m, ngay gần với ngọn hải đăng, người ta đã phục dựng mô phỏng chòi Thái Văn A cùng bức phù điêu lớn khắc họa cuộc chiến đấu bảo vệ Cồn Cỏ của quân và dân ta trong những năm tháng chiến tranh.
Tối hôm đó, anh em Doanh nhân Sunflower Hải phòng và Doanh nghiệp trẻ Quảng Trị có buổi giao lưu với các anh lãnh đạo đặc khu Cồn Cỏ: anh Trần Xuân Anh, Bí thư, Chủ tịch UBND; Anh Phạm Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch; anh Đặng Xuân Thành, Chủ tịch MTTQ; anh Lê Quang Phi, Trưởng phòng Kinh tế Xã hội... Một ngày trên đảo ngồi xe điện lướt qua chưa làm cho chúng tôi thỏa mãn. Chúng tôi còn muốn được khám phá sâu hơn, lâu hơn những điểm di tích khác như: Đồi Sỹ, hầm chỉ huy, hầm Quân Y, địa đạo Cồn Cỏ, rồi cả khu rừng nguyên sinh đầy mê hoặc và hấp dẫn. Thế nên khi nghe Bí thư, Chủ tịch Trần Xuân Anh giới thiệu về Cồn Cỏ, tôi càng thấy tiềm năng của đảo thật lớn, thật đa dạng và đang rất cần các nhà đầu tư từ khắp nơi về đây với đảo. Bên cạnh vai trò là tiền đồn vững chắc trên biển Đông, định hướng phát triển của Cồn Cỏ là xây dựng đảo trở thành một trung tâm du lịch, dịch vụ sinh thái chất lượng cao với tiêu chí “Đảo xanh - Nguyên sơ - Khác biệt”.
*
Đêm Cồn Cỏ thật yên tĩnh, trong lành và mát rượi.
Mấy anh em chúng tôi khoan khoái thả bộ trên con đường xi măng phẳng phiu.
Những làn gió biển nhè nhẹ mơn man như quạt mát. Không gian yên lành cùng môi trường thật sạch sẽ. Trong suy nghĩ của tôi, Cồn Cỏ như một thiên đường dành cho nghỉ dưỡng. Tôi chợt nghĩ, nếu như Quảng Trị có một nhà sáng tác ở đây cho văn nghệ sĩ. Hẳn sẽ rất tuyệt vời và phù hợp cho những người cần sự yên tĩnh để được thoải mái thả hồn lên từng trang viết.
Phía trước, cột cờ của đảo, một điểm check in không thể bỏ qua, lung linh trong ánh điện sáng giữa trời khuya. Chúng tôi dừng chân ngắm công trình với lá cờ đỏ đang phần phật tung bay trong gió.
Anh Phạm Trường Sơn giọng Quảng Trị nhỏ nhẹ, không giấu nổi tự hào:
- Doanh nhân trẻ Quảng Trị cũng góp phần nhỏ vào xây dựng và phát triển đảo, anh ạ. Cổng chào, cột cờ, nhà truyền thống, nhà thờ Bác Hồ, nhà thi đấu đa năng… do bên em thiết kế; một số công trình điện thì bên anh Đông tư vấn thiết kế; Nhà hàng Sao Biển của một hội viên. Trong Hội còn có anh Phương Ken Group, chị Thắm Green Travel QT, anh Linh Sepon Travel, là ba đơn vị làm du lịch thường xuyên đưa khách ra đảo; anh Ngọc, Công ty Ngọc Tuấn có đội tàu vận tải hàng hóa dịch vụ và xây dựng một số công trình ở đảo…
Ngừng giây lát, Sơn nói tiếp:
- Anh em cũng tâm huyết lắm, nhưng cũng còn nhiều trăn trở. Ví như làm du lịch thì một năm chỉ có từ tháng tư đến tháng chín thôi, mùa mưa bão, biển động thì còn ai ra đảo. Vậy nên rất cần những cơ chế, chính sách thật phù hợp với thực tế ở đây. Có thế doanh nghiệp, người dân mới yên tâm đầu tư, gắn bó lâu dài với đảo.
Tôi miên man suy nghĩ với tiềm năng đa dạng của Cồn Cỏ; với tình yêu sâu sắc của những người con Quảng Trị và nhiều nơi khác dành cho đảo; nhất là với những định hướng phát triển Cồn Cỏ mà các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước khi ra thăm và làm việc tại đảo hồi tháng 10 năm 2024, đã chỉ ra, tương lai Cồn Cỏ Xanh sớm trở thành một điểm sáng về phát triển kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng đang dần đến gần hơn mỗi ngày.
Chả biết đảo xanh hấp dẫn mọi người như nàng công chúa xinh đẹp thu hút các chàng hoàng tử đến mức nào, chỉ biết vừa chia tay với Cồn Cỏ, kết thúc hành trình, trở về Hải Phòng, cô em Đỗ Thảo, thành viên trong đoàn đã nhắn nhủ với tôi:
- Em chỉ ước mỗi năm được đi cùng đoàn mình một lần như này thôi!
Cồn Cỏ, 9/4/2026
