Những dòng tự bạch ấy cho thấy một tâm hồn tha thiết gắn bó với thiên nhiên, cuộc sống cũng như lựa chọn viết cho trẻ em đã trở thành niềm say mê suốt đời với tác giả trẻ Quỳnh Hương, một cái tên mới trên bản đồ sách tranh thiếu nhi trong đời sống văn học thiếu nhi Việt Nam.
|
Nếu trên thế giới, sách tranh (picture book) đã trở nên quen thuộc thì ở Việt Nam, thể loại này còn mới và chưa đến được với đông đảo bạn đọc. Đặc trưng nổi bật của sách tranh là sự cộng hưởng và hoà phối giữa hai yếu tố chính: văn học và tranh vẽ, sao cho cả ngôn ngữ và hình ảnh trong tác phẩm đồng thời mang tới xúc cảm thẩm mĩ cho bạn đọc. Cách những bức tranh và từ ngữ được sắp đặt trong sách khiến “câu chuyện được truyền tải theo ngôn ngữ rất riêng, không giống với bất cứ sự thể hiện nào”1. Khi tổng kết những chuyển động về thể loại trong văn học thiếu nhi đầu thế kỉ 21, tác giả Văn Thành Lê có nhắc đến những bộ sách tranh quen thuộc trên thế giới như: Kho tàng sách bay của Morris Thăng-Trầm (William Joyce), Bà tôi đã từ từ nhỏ đi (Michael De Cock - Kristien Aertssen), Cá voi đêm bão (Benji Davies), Ở nơi quỷ sứ giặc non (Maurice Sendak)…; đồng thời khẳng định: “Văn xuôi thiếu nhi đầu thế kỷ 21 còn chứng kiến sự định hình và lên ngôi của dòng sách tranh văn học”2. Điều đó được minh chứng qua số lượng các tác giả, qua những cuốn sách tranh Việt được dịch ra nhiều thứ tiếng và giành được những giải thưởng sách quốc tế. Có thể kể tới Những câu chuyện kì bí (2012), Chị em Mặt Trăng - Mặt Trời (2015), Những nàng công chúa bí ẩn (2016)… của Khoa Lê được xuất bản ở Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Phần Lan; Đường về nhà (2019) của Phạm Quang Phúc và Trang Hoàng được xuất bản bằng tiếng Anh; Chang hoang dã - Gấu (Trang Nguyễn, tranh: Jeet Zdũng) được phát hành ở Anh, Mỹ, Australia, Na Uy, Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc, Trung Quốc; Ba tớ là runner (lời Bùi Phương Tâm, tranh: Jeet Zdũng) giành giải thưởng Xuất sắc của Hội chợ Bản quyền châu Á… Ngoài ra, còn có các tác giả như May, Nhã Lam, Chiều Xuân, Nguyễn Hoàng Vũ… đã góp phần tạo dựng diện mạo chung của sách tranh Việt Nam ở đầu thế kỉ này. Những phác thảo trên cho thấy, dù là một thể loại mới, nhưng sách tranh Việt đang từng bước có chỗ đứng và dần tiếp cận được với độc giả trong nước và quốc tế.
Hũ (Quỳnh Hương) là một trong số những tác giả sách tranh Việt Nam. Bên cạnh việc sáng tác, cô còn sáng lập Slowbooks (đơn vị phát hành sách tranh thiếu nhi độc lập) và dự án Slowbooks - Chilren’s Picture Books Vietnam, với nhiều hoạt động thúc đẩy việc giới thiệu sách tranh Việt Nam tới bạn bè thế giới. Gần đây, hai cuốn sách của Hũ là Dạo bước với thời gian (tranh Maru) và Thư gửi Thần Chết (tranh Trúc Nhi Hoàng) đã được mua bản quyền và sẽ xuất bản tại Anh vào năm 2026. Những lược điểm nói trên cho thấy, sách tranh đang là một thể loại mới, cho phép các tác giả trẻ thoả sức khám phá, sáng tạo và gặt hái thành công cũng như góp phần đưa sách tranh Việt kết nối, giao lưu với sách tranh thế giới.
Hũ tên thật là Nguyễn Hữu Quỳnh Hương, sinh năm 1997 tại Ngãi Giao, Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Thời đi học, Hũ từng là học sinh chuyên toán nhưng lại say mê văn học và đã giành giải Nhì học sinh giỏi quốc gia môn văn. Những năm tháng sinh viên, Hũ đặc biệt quan tâm tới các vấn đề về môi trường và biến đổi khí hậu. Với cảm quan nhạy bén của một người trẻ, cô nhận ra ở Việt Nam vẫn thiếu các đầu sách phản ánh hiện thực biến đổi khí hậu, bối cảnh địa phương nên đã sáng tác bộ sách tranh Hít hà mùi đất nước. Bộ sách nhanh chóng xác lập dấu ấn riêng của Hũ với loại sách tranh phản ánh sự kết nối sâu sắc với môi trường và sinh thái bản địa.
Hũ chia sẻ rằng cô đặc biệt yêu thích dòng sách tranh (picture book) dành cho trẻ em. Cô nhận thấy, ở Việt Nam, phần lớn người đọc hiểu sách tranh thiếu nhi và sách minh họa là tương đồng. Tuy nhiên, cô nhấn mạnh, sách tranh là một loại hình độc lập, khác với sách có hình ảnh minh hoạ. Loại hình này đã có lịch sử hơn một trăm năm trên thế giới nhưng còn khá mới mẻ ở Việt Nam, vì vậy đam mê của Hũ là thực hành kiên nhẫn, kiên trì theo đuổi loại hình sáng tạo nghệ thuật đặc sắc này.
Những sáng tác chính của Hũ gồm: Sống xanh rồi mới sống nhanh (2020); bộ sách Hít hà mùi đất nước (6 cuốn - 2021) - giải B Giải thưởng Sách quốc gia); tản văn Thở giữa rừng người (2021). Từ năm 2024 đến nay, Hũ tập trung vào sáng tác sách tranh trẻ em với những tác phẩm: Chầm chậm như nước; Dạo bước với thời gian; Dáng hình của đêm; Xuân mời mặt đất nở hoa; Thư gửi Thần Chết; Tớ là người Việt Nam (tranh Hoàng Anh - Maru). Những tác phẩm nói trên cho thấy đam mê và những nỗ lực không ngừng của Hũ trên hành trình sáng tạo cũng như khát vọng đưa sách tranh Việt ngày càng tiếp cận gần hơn với đông đảo bạn đọc.
Chậm lại để tự do có thể xem là thông điệp chính trong những cuốn sách tranh của Hũ và các hoạ sĩ cô cộng tác. Trong cuốn sách Chầm chậm như nước, bên cạnh hình ảnh những quả hồng Đà Lạt chín đỏ là dòng chữ mềm mại “Read this book slowly and your heart will be free”, như lời nhắn nhủ với bạn đọc: Hãy đọc cuốn sách này thật chậm và trái tim bạn sẽ thênh thang tự do. Trong thời đại coi trọng tốc độ, lấy tốc độ và hiệu quả là tiêu chí đánh giá quan trọng thì những cuốn sách của Slowbooks với biểu tượng là hình ảnh chú ốc sên lại lặng lẽ rẽ hướng khỏi dòng chảy tốc độ để theo đuổi một hướng sáng tác mới: sáng tác chậm, sách đọc chậm, chậm lại để cảm nhận sâu sắc về cuộc sống, thiên nhiên, con người và chính bản thân mình, chậm lại để tận hưởng từng khoảnh khắc thời gian như ngày đi, đêm xuống (Dáng hình của đêm), xuân sinh, hạ trưởng, thu liễm, đông tàng (Dạo bước với thời gian), để có thể hít hà mùi quê hương (Hít hà mùi đất nước) hoặc chậm lại để trò chuyện với Thần Chết để hiểu về cái chết (Thư gửi Thần Chết)... Những chủ đề tưởng như quen thuộc nhưng lại hiện ra thật mới mẻ và bất ngờ qua những trang sách của Quỳnh Hương.
Những cuốn sách tranh của Hũ không phải sách đọc một lần. Bởi mỗi tác phẩm đều mang chứa những vẻ đẹp đa tầng có thể chạm sâu vào trái tim của độc giả trẻ em cũng như người lớn. Ở Chầm chậm như nước là vẻ đẹp của trẻ thơ tắm mình trong thiên nhiên Đà Lạt với hoa mimosa vàng, quả hồng đỏ, mai anh đào hồng, oải hương tím, hoa cà rốt trắng, thông xanh. Ở Dạo bước với thời gian bạn đọc sẽ được khám phá bảo tàng những loài hoa bừng nở khắp bốn mùa cũng như trải nghiệm những dấu ấn văn hoá Việt qua hình ảnh của hoạ tiết khảm trai, mắt cửa Hội An, bánh in xứ Huế, trầu têm cánh phượng, trà sen Tây Hồ… Hay ở Thư gửi Thần Chết là vẻ đẹp của một khu vườn nhỏ với ngò gai, cải con, rau muống, cây xoài cùng những động vật đã và đang trên bờ tuyệt chủng ở Việt Nam như tê giác một sừng, heo vòi, gấu chó… Mỗi cuốn sách của Hũ có thể xem là một “bảo tàng” về vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước, quê hương cũng như mang chứa cả một “bảo tàng” tình yêu của trẻ thơ với cây cỏ, động vật, với ông bà, bố mẹ, với bạn bè và với chính bản thân mình. Với lời văn dịu ngọt, đậm chất thơ hoà phối cùng những bức tranh “biết nói”, Hũ đã mang tới cho độc giả trẻ em cũng như người lớn những giây phút sống chậm, được thả mình trong tình yêu dịu dàng và có thể thiết lập lại những kết nối đã đứt gãy với thiên nhiên, con người và với chính mình.
Với những nỗ lực miệt mài, bền bỉ, kiên nhẫn và “không chậm”, Hũ là một trong những tác giả trẻ đã mở lối, gieo những hạt mầm của “sách chậm” cho khu vườn văn học thiếu nhi Việt Nam thắm sắc, đượm hương.
.............................
1. Nguyễn Thị Thanh Hương, Sách tranh trong văn học trẻ em: Đặc trưng và hành trình khởi đầu ở Việt Nam, trong Nhiều tác giả (2025), Văn học thiếu nhi Việt Nam - Trên con đường các em đặt chân, NXB Kim Đồng, Hà Nội.
2. Văn Thành Lê (2025), Văn học thiếu nhi Việt Nam đầu thế kỉ XXI, những điều đọng lại trong con mắt nhắm, Nxb Kim Đồng.
