Mưa phùn lất phất, những hạt nước li ti bám lên tóc, lên mi, lên vạt áo, ánh lên như những sợi chỉ bạc mà trời đất khẽ vương lên trần gian trước thềm năm mới. Trong lòng tôi, sắc đỏ của miếng trầu đầu xuân bỗng thấp thoáng trở về, dịu dàng mà man mác, gọi nhớ những Tết xưa mẹ còn bên mình.
Giờ đây, mỗi độ xuân về, giữa dòng người tấp nập, tôi vẫn thấy bóng mẹ đâu đó: thấy bàn tay mẹ khẽ chỉnh lại vành áo, nghe giọng mẹ dịu dàng vọng về trong từng chi tiết nhỏ. Từng chiếc bánh chưng, từng phong bao đỏ, từng nén hương dâng lên bàn thờ - và cả miếng trầu đầu năm mới - tất cả đều nhắc tôi nhớ đến mẹ, nhắc tôi nhớ về một mùa xuân đã qua, một cái Tết trọn vẹn tình thương, đầy ắp ký ức.
Chợ Phủ sáng nay đông hơn mọi ngày. Người mua kẻ bán chen chân, tiếng trả giá hòa lẫn tiếng cười nói rộn rã, làm ấm lên cả một khoảng trời mưa lạnh. Tôi bước chậm giữa dòng người hối hả, để mặc mùi lá dong, thịt lợn, hương nhang, trầu cau quyện vào nhau - thứ hương vị thân quen gắn với bao năm mẹ dắt tôi đi chợ Tết. Và rồi, khi dừng lại trước một quầy áo dành cho người lớn tuổi, chân tôi bất giác khựng lại, như có bàn tay ai đó khẽ níu.
Nơi này… đã bao mùa Tết trôi qua, mẹ con tôi từng đứng dưới mái bạt nhỏ ấy. Ánh mắt tôi bất giác mờ đi, và từ những làn mưa mỏng manh, hình bóng mẹ hiện lên rõ ràng đến lạ: dáng người nhỏ nhắn, tấm lưng hơi còng vì bao năm tảo tần; gương mặt lam lũ nhưng luôn tươi tắn một sự dịu dàng rất mẹ; bàn tay gầy gầy nhưng ấm áp như giữ cả mùa xuân trong lòng bàn tay.
|
Ngày ấy, tôi nắm tay mẹ len lỏi qua từng gian hàng. Tiếng cười quen thuộc, trong veo như tiếng chuông gió treo trước hiên nhà. Mùi quất chín, màu hoa đào, hoa hải đường, màu vải mới đan vào tiếng rao hàng… tất cả những sắc âm ấy như tô điểm thêm cho nụ cười của mẹ, khiến gương mặt mẹ sáng bừng trong buổi chợ Tết cuối năm.
Mẹ tôi luôn tinh tế đến lạ. Giữa hàng trăm bộ quần áo, mẹ luôn để ý từng chi tiết nhỏ nơi tôi. Từ cách tôi khẽ chạm tay vào một chiếc áo khoác đến ánh mắt thoáng do dự trước những màu sắc sặc sỡ, mẹ nhận ra tất cả. Thấy tôi vẫn quen chọn gam màu trầm, mẹ nghiêng đầu, giọng nói mềm mại như tơ:
- Con mua lấy một chiếc áo đỏ đi, sáng mùng Một mặc áo đỏ cho may mắn con gái à!
Tôi bật cười, chiều theo ý mẹ, chọn một chiếc áo khoác đỏ tươi như hoa mào gà nở rộ trong mùa xuân. Mẹ nâng chiếc áo lên, choàng qua vai tôi, rồi khẽ vuốt lại từng nếp áo trên vai và cổ tôi. Ánh mắt mẹ chan chứa yêu thương, ấm đến mức giữa trời đông giá lạnh, tim tôi cũng dâng lên một dòng nước ấm ngọt ngào.
- Con mặc đẹp lắm… Năm mới phải rạng rỡ thì cả năm mới hanh thông, con à!
Ánh mắt tôi chợt dừng lại trên một chiếc áo tím, đẹp đến lạ thường.
Tôi nhìn mẹ, nở nụ cười khẽ:
- Con mua chiếc áo này tặng mẹ để mẹ mặc đón giao thừa nhé.
Tôi ướm nhẹ chiếc áo vào vai mẹ. Mẹ hơi ngần ngại, như muốn từ chối, nhưng khi ánh mắt mẹ chạm vào ánh mắt tôi, bà giữ lại lời nói trong lòng, chỉ khẽ mỉm cười, nhường cho tôi niềm vui nhỏ nhoi ấy. Chiếc áo tím bỗng trở nên ấm áp vô cùng, như mang theo cả tình thương của mẹ và con.
Giờ đây, đứng trước một sạp hàng năm cũ, giữa những khuôn mặt xa lạ chen lấn như nước chảy, tôi vẫn nghe tiếng mẹ vọng về. Bàn tay mẹ khẽ chỉnh vành áo, nụ cười mẹ thắp sáng cả một mùa xuân đã xa. Những lời căn dặn đơn sơ năm nào bỗng trở thành ký ức dịu ngọt mà cũng đau đáu; chỉ cần xuân gõ cửa, lòng tôi lại se thắt.
Sáng hôm ấy, khi màn sương còn phủ mờ ngoài ngõ, chuông điện thoại của tôi đã reo, tôi uể oải đưa tay với lấy chiếc máy để trên đầu giường. Giọng mẹ vang lên, ấm áp như bếp lửa mùa đông, đủ sức xua tan từng cơn lạnh len lỏi suốt đêm:
- Con dậy chưa đấy? Tết đến sát rồi, nhớ nhờ người hợp tuổi xông đất đầu năm cho nhà mình nhé. Chọn ai nhanh nhẹn, vui vẻ, có đạo đức thì cả năm mới hanh thông con à!
Tôi mỉm cười khe khẽ, lòng chộn rộn niềm vui lẫn hồi hộp. Dù tôi đã lớn khôn, mẹ vẫn cẩn thận nhắc nhở, lo toan từng việc nhỏ để Tết của tôi luôn được trọn vẹn, từ chiếc áo đỏ đến những nghi lễ đầu năm. Lời nói của mẹ lúc nào cũng đầy sự cẩn trọng, lo toan, y như mẹ sợ chỉ cần tôi lơ là một chút, cả năm mới sẽ bị xô lệch, trắc trở. Tôi bật cười khe khẽ, tiếng cười nửa trong mơ, nửa trong niềm hạnh phúc quen thuộc. Chỉ cần nghe giọng mẹ, lòng tôi dịu xuống, nôn nao một cảm giác rạo rực rất Tết, rất quê, như cơn gió lạnh cuối năm thổi qua mái tóc, khiến tim tôi rung lên từng nhịp.
Tôi bắt đầu điểm danh những người thân quen, vừa nhớ vừa tính toán, như một đứa trẻ cặm cụi làm bài tập về nhà. Ai hợp tuổi? Ai vui tính? Ai hợp vía? Tôi lật từng tờ lịch, tra cứu, so tuổi, so mệnh, như thể từng chi tiết mẹ dặn đều là điều quan trọng nhất cuộc đời. Khi tìm ra người phù hợp, tôi gọi lại cho mẹ. Chỉ cần nghe giọng tôi thưa, đầu dây bên kia đã vang lên tiếng cười giòn tan, tròn đầy như nắng sớm chiếu qua cửa sổ:
- Ừ, thế thì tốt rồi con nhé!
Mẹ tôi vốn vậy. Chỉ cần biết tôi đã lo chu toàn, mẹ mới yên lòng. Niềm vui của mẹ nhỏ bé, đơn sơ như chén nước chè xanh buổi chiều, nhưng đủ sức làm trái tim tôi ấm lên thật lâu, như ánh nắng hiếm hoi giữa ngày rét buốt cuối đông.
Sáng mùng Một những năm có mẹ, không khí nhà quê rộn rã, nhưng vẫn nhuốm chút tĩnh lặng thiêng liêng. Ở quê tôi, tục lệ bao đời: con gái đi lấy chồng, dù bận trăm công nghìn việc, cũng phải về chúc Tết cha mẹ cho trọn đạo làm con. Và mẹ lúc nào cũng đứng ở cửa ngóng tôi. Trên tay bao giờ cũng cầm sẵn một phong bao đỏ thắm, bên trong có vài đồng tiền mới tinh mẹ giữ từ đầu tháng Chạp, ép phẳng phiu, như ép cả tấm lòng người mẹ dành cho con. Tôi bước vào nhà, chưa kịp cởi khăn len, mẹ đã vui như trẻ nhỏ, đặt phong bao vào tay tôi, nụ cười rạng rỡ như mùa xuân tràn vào nhà:
- Mẹ lì xì cho con. Cả năm mạnh khỏe, bình an và may mắn nhé con gái của mẹ!
Những đồng tiền nhỏ ấy chẳng đáng bao, nhưng chứa đựng tất cả những gì mẹ có thể trao: thương yêu, sự đùm bọc, và lời cầu chúc âm thầm mà bền bỉ. Tôi khẽ nhìn mẹ, lòng ngập tràn một xúc cảm vừa ấm áp vừa luyến tiếc: mẹ luôn lo cho tôi trọn vẹn, nhưng đôi tay ấy, đôi vai ấy, giờ đã gánh biết bao nhọc nhằn, nhọc nhằn mà tôi chưa từng thấy hết...
Mẹ và tôi đi từ đầu xóm đến cuối xóm, ghé từng nhà, chúc Tết các cụ già, các trẻ nhỏ, trao những phong bao đỏ thắm cùng lời chúc sức khoẻ. Mẹ luôn cẩn thận, vừa chúc vừa nhắc tôi cúi đầu lễ phép, tay mẹ khẽ chạm vào vai tôi như muốn truyền cả sự dịu dàng, lễ nghĩa. Đi đến đâu, tôi cũng cảm thấy mẹ đã khiến không gian như sáng lên: tiếng cười của mẹ trong trẻo, ấm áp, làm mọi mệt nhọc, lo toan của người đi chúc Tết như tan biến theo làn gió xuân.
Chiều về, cả nhà quây quần bên mâm cỗ cúng tổ tiên. Mẹ cầm chai rượu nhỏ, hồ hởi bảo tôi:
- Con mở rượu đi, rượu nổ càng to, năm mới càng may mắn con nhé!
Tôi lắc nhẹ, bật nắp. Tiếng “bốp” vang lên, bọt rượu phụt trắng xóa, cả nhà vỗ tay cười vang. Nhưng rạng rỡ nhất vẫn là nụ cười của mẹ, sáng như mùa xuân rót xuống mái nhà. Tôi rót rượu ra từng ly, nâng cốc chúc mừng, thấy trong mắt mẹ long lanh một niềm hạnh phúc giản đơn mà đầy trọn vẹn. Ăn xong, mẹ nhẹ nhàng lấy hai miếng trầu têm cánh phượng, đặt lên bàn, nhai chậm rãi, rồi chìa miếng còn lại cho tôi:
- Con ăn đi, xem có đỏ không!
Tôi thử nhai, vị cay, nồng lan khắp đầu lưỡi. Một lát sau, má tôi bừng lên hồng hào, môi đỏ mọng. Mẹ nhìn tôi, ánh mắt như ánh nắng xuân xuyên qua lớp sương mù, dịu dàng và ấm áp:
- Ăn miếng trầu đầu năm mà đỏ thế này, cả năm con sẽ gặp nhiều may mắn đấy!
Mẹ luôn chu toàn từ những việc nhỏ nhất. Tết với mẹ không chỉ là ngày lễ mà còn là cả tấm lòng, là sự yêu thương được gói ghém tỉ mỉ trong từng cử chỉ, từng lời dặn dò. Tôi nhìn mẹ, thấy dáng hình ấy như ôm cả năm tháng tảo tần, nhọc nhằn, mà vẫn chan chứa thương yêu vô bờ bến.
Giờ đây, mỗi độ xuân về, giữa dòng người tấp nập, tôi vẫn thấy bóng mẹ đâu đó: thấy bàn tay mẹ khẽ chỉnh lại vành áo, nghe giọng mẹ dịu dàng vọng về trong từng chi tiết nhỏ. Từng chiếc bánh chưng, từng phong bao đỏ, từng nén hương dâng lên bàn thờ và cả miếng trầu đỏ đầu năm mới - tất cả đều nhắc tôi nhớ đến mẹ, nhắc tôi nhớ về một mùa xuân đã qua, một cái Tết trọn vẹn tình thương, đầy ắp ký ức.
Ngày ấy, nhà tôi nghèo lắm. Tết đến là niềm háo hức của chị em tôi, nhưng lại là nỗi lo âm thầm trong lòng mẹ. Bố tôi đi bộ đội, đóng quân ở xa, hiếm khi được về. Mọi gánh nặng cơm áo vì vậy dồn cả lên đôi vai gầy của mẹ. Không nói ra, nhưng tôi biết mẹ vẫn chắt chiu từng đồng từ khoản tiền đong gạo, từ bữa cơm hằng ngày của gia đình. Mẹ toan tính sao cho nồi cơm không vơi, mà vẫn bớt lại được chút ít để gom góp lo cho chị em tôi mỗi đứa một chiếc áo mới, một phong bao lì xì nho nhỏ - chút hương vị Tết giản dị nhưng ấm áp, để tuổi thơ chúng tôi không bị hụt hẫng.
Mẹ gửi gắm hy vọng vào ruộng bắp cải ngoài bãi. Những tưởng rau sẽ tốt tươi, nào ngờ năm ấy trời trở mưa lạ lùng: mưa đổ dầm dề suốt mấy ngày, mưa như dốc cả thúng nước xuống mặt đất. Hạt mưa nặng trĩu quất vào lá rau, làm chúng nát nhừ, úa rách. Thương ruộng rau, mẹ mặc chiếc áo mưa bạc màu, lặng lẽ ra cánh bãi, cúi lưng cắt từng bắp cải còn lành lặn. Chiều muộn, mẹ trở về, hai vai áo sũng nước, đôi bàn tay run run nhưng vẫn kiên nhẫn tỉa bỏ từng chiếc lá dập nát, xếp từng bó thật ngay ngắn vào sọt. Ngọn đèn dầu leo lét chiếu rõ bóng dáng mẹ cặm cụi, miệt mài đến xót lòng.
Sáng hôm sau, trời chưa tỏ hẳn, tiếng gà còn lẫn trong màn sương xám, mẹ đã quẩy đôi quang gánh ra đi. Con đường đất sau mưa lầy nhão, trơn trượt, bước chân mẹ vì thế càng thêm nặng nhọc. Tôi đứng nép bên hiên nhìn theo, cho đến khi bóng mẹ khuất dần trong làn sương mờ.
Trưa hôm ấy, chị em tôi ngồi bên mâm cơm nguội ngắt. Mùi cơm loang trong không khí nhưng chẳng còn hơi ấm quen thuộc như mỗi bữa mẹ nấu. Chốc chốc, chúng tôi lại ngước nhìn ra đầu ngõ, mong thấy bóng mẹ trở về. Thường ngày, giờ này mẹ đã có mặt, nụ cười rạng rỡ như nắng sớm. Thế nhưng hôm nay, con ngõ bỗng dài hun hút, im lìm đến lạ lùng - một sự vắng lặng khiến lòng tôi se lại.
Bất chợt, ngoài ngõ hiện ra dáng mẹ. Khập khiễng, bước đi cẩn trọng, đôi vai cong xuống dưới sức nặng của đôi quang gánh. Tôi chạy ào ra đón, tim thắt lại khi nhìn thấy mắt cá chân mẹ sưng húp, đỏ ửng. Như có ai bóp nghẹt lồng ngực, tôi sụp xuống ôm lấy chân mẹ:
- Mẹ ơi, sao chân mẹ sưng thế này ạ?
Mẹ khẽ cười, đưa tay lau vội những giọt mồ hôi lấm tấm trên má:
- Đường trơn quá, mẹ trượt chân thôi con. Không sao đâu, vài hôm là khỏi mà.
Giọng mẹ nhẹ tênh, như muốn xua đi nỗi lo của tôi. Nhưng tôi nhìn rõ cơn đau cuộn lại trong từng bước mẹ đi, trong đôi vai vẫn gồng gánh chiếc quang nặng trĩu trong những đồng tiền mẹ chắt chiu được để lo bữa ăn hằng ngày và chuẩn bị cho chị em tôi đón Tết.
Chiều hôm ấy, mẹ ngồi bên chiếc bàn gỗ cũ, trải trước mặt vài tờ tiền còn ẩm hơi chợ. Đôi mắt mẹ sáng lên niềm vui giản dị, hồn nhiên như trẻ nhỏ:
- Vậy là đủ rồi.
Hôm sau, dù chân đau vẫn còn sưng, mẹ vẫn lặng lẽ ra chợ. Dáng đi khập khiễng, nhưng ánh mắt mẹ lấp lánh. Mẹ rảo từng bước, dồn hết sức lực để chọn từng quả bưởi căng tròn, nải chuối cong, quả hồng, quả na và mấy cân nếp cái hoa vàng để Tết nhà mình không thiếu thứ gì.
Chiều trở về, mẹ bày mâm ngũ quả tươm tất: quả bưởi vàng đặt ở giữa, nải chuối cong mềm nâng đỡ phía sau, hồng - na - lựu điểm xuyết sắc màu rực rỡ. Hai chiếc bánh chưng xanh mẹ gói cẩn thận đặt cạnh bên. Chị em tôi reo lên thích thú, treo đèn lồng, dọn dẹp nhà cửa, háo hức đón Tết. Còn mẹ, dù chân vẫn âm ỉ đau, vẫn lặng lẽ gồng gánh từng việc nhỏ, chỉ mong mọi thứ thật đủ đầy.
Đêm đến, sau khi mọi việc đã chuẩn bị xong, khi mọi người đã chìm vào giấc ngủ, tôi nghe mẹ trở mình. Ánh đèn vàng vọt hắt lên khuôn mặt mẹ đỏ bừng, hơi thở nóng hổi. Tôi đặt tay lên trán mẹ và giật mình vì hơi nóng phả ra. Thì ra cơn đau chân còn chưa kịp nguôi, lại thêm trận mưa lạnh tối hôm trước khiến mẹ cảm sốt.
- Mẹ bị cảm rồi… Để con lấy thuốc cho mẹ uống nhé!
Mẹ nắm nhẹ tay tôi, giọng vẫn mềm như gió thoảng:
- Mẹ không sao đâu, con à. Con cứ học bài đi, mai mẹ lại khỏe thôi.
Nghe mẹ nói vậy, nước mắt tôi ứa ra. Mẹ lúc nào cũng thế, luôn nhận hết phần mệt mỏi, giấu hết những cơn đau để dành lại cho con sự yên lòng. Dưới ánh đèn vàng nhạt, bóng mẹ gầy gò vẫn hiện rõ trên hiên nhà, trong đôi mắt ấy lúc nào cũng ánh lên một niềm hy vọng và thương yêu dịu dàng. Mỗi độ Tết về, ký ức về mẹ - dáng đi khập khiễng, nụ cười hiền, bàn tay tất tả vì con lại trở nên thiêng liêng, ngọt ngào và nhói buốt trong lòng tôi.
Cuộc sống mưu sinh vất vả đã bào mòn sức lực của mẹ, mẹ mắc bệnh K đại tràng. Vậy mà trong những ngày đau đớn nhất, mẹ vẫn cố giữ nụ cười, vẫn nắm tay chúng tôi như sợ chỉ cần buông ra là các con sẽ bơ vơ giữa đời. Có những lần, tôi nhìn thấy mẹ ôm bụng, mặt tái nhợt vì cơn đau, nhưng lại gượng đứng dậy thật nhanh, như thể chỉ cần buông ra một khoảnh khắc cũng sẽ làm các con hoảng sợ. Mẹ lặng lẽ chịu đựng đến giây phút cuối cùng, vẫn âm thầm gìn giữ cho chị em tôi có một mùa xuân yên bình.
Rồi một ngày, mẹ ra đi đúng vào ngày 20 tháng Chạp năm ấy. Căn nhà bỗng trở nên vắng lặng đến khó thở, chúng tôi như sống giữa khoảng không trống rỗng lạnh lẽo. Mâm ngũ quả vẫn còn đây, được bày biện chu đáo, mùi lá dong, mùi nếp mới, mùi giò, mùi chả… nhưng tôi hiểu rằng mùa xuân đã mang mẹ rời khỏi chúng tôi, mang luôn cả Tết của chị em tôi theo cùng. Sẽ không còn bàn tay mẹ mềm mại khẽ nắn lại vành áo, không còn nụ cười sáng bừng trong gian bếp, không còn tiếng mẹ nhẹ nhàng dặn dò chăm lo bảo ban. Chỉ còn khoảng trống mênh mông và ký ức về mẹ, về miếng trầu, về chiếc áo đỏ ngày Tết, về hương bánh hương nếp, về những bước chân khập khiễng trên con đường nhão bùn của những ngày giáp Tết năm xưa. Mọi thứ quanh mình vẫn đủ cả nhưng tất cả dường như đã mất đi phần linh hồn.
Xuân đến rồi xuân lại đi, đời người hữu hạn như cánh đào khẽ rơi xuống thềm. Nhưng tình mẹ thì vẫn còn ở lại, miên man như làn khói hương chiều ba mươi, bền chặt như sợi dây lạt buộc chiếc bánh chưng xanh, và thẳm sâu như vị trầu cay nồng mẹ têm ngày đầu năm mới.
Và giữa mùa xuân tươi mới hôm nay, tôi vẫn thấy mẹ mỉm cười trong sắc đỏ run rẩy của phong bao, trong màu xanh mát của chiếc bánh chưng, trong ánh lửa bếp vàng ruộm quen thuộc, trong tiếng gió lùa qua rặng cau, trong nụ cười trẻ nhỏ, trong mùi khói bếp đượm nồng chiều giáp Tết.
Mẹ đi rồi, nhưng trong từng góc nhỏ của ký ức về mẹ, như một mùa Xuân chẳng bao giờ tắt; và tình mẹ, như miếng trầu đỏ đầu xuân vẫn thắm thiết, nồng nàn, cháy lên bền bỉ trong lòng tôi mãi mãi...
