Phóng viên (PV): Thưa ông, ông có nghĩ gì khi tham dự sự kiện có ý nghĩa quan trọng với văn học Hàn Quốc như Liên hoan quốc tế các nhà văn viết tiếng Hàn lần thứ 11?

Tiến sĩ Lê Đăng Hoan (TS. LĐH): Đây là lần thứ 11 PEN quốc tế Hàn Quốc tổ chức Hội nghị những tác giả viết văn học tiếng Hàn. Sự kiện này mang ý nghĩa cực kì quan trọng với văn học Hàn Quốc, bởi PEN đã được thành lập từ lâu và có tác dụng lớn trong việc phát triển, tạo danh tiếng cho các nhà văn Hàn trên trường quốc tế. Điển hình như trường hợp của Han Kang, người đã đoạt giải Nobel Văn chương 2024. PEN chính là cái nôi giúp văn học Hàn Quốc có mối quan hệ sâu rộng với quốc tế, từ đó đưa văn học nước họ ra thế giới. Tham gia sự kiện này là một vinh dự lớn cho năm tác giả Việt Nam chúng tôi*, và là dịp quý báu để chúng ta học tập kinh nghiệm, tìm cách phát triển nền văn học Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa.

TS- dịch giả Lê Đăng Hoan (phải) chụp ảnh cùng ông Do Jong-hwan – nguyên Bộ trưởng văn hóa- thể thao Hàn Quốc, nguyên Ủy viên Quốc hội, Trưởng ban Văn hóa, xã hội của Quốc hội, người có tập thơ “Từ 3 giờ tới 5 giờ chiều” được TS Lê Đăng Hoan dịch sang tiếng Việt và NXB Hội Nhà văn xuất bản vào năm 2024.

PV: Thưa ông, cá nhân ông đã dịch và xuất bản bao nhiêu tác phẩm văn học Hàn Quốc sang tiếng Việt?

TS. LĐH: Tôi đã dịch tổng cộng 13 cuốn bao gồm thơ, tiểu thuyết và truyện ngắn của các tác giả nổi tiếng, những người mà giới văn học Hàn Quốc ai cũng biết. Cụ thể, tôi đã dịch các tác phẩm tiêu biểu của: Kim So-wol; Han Yong-un; Kim Yuong-rang; Ko Un (với 3 tập thơ); Kim Kwang-ku; Kim Yong-je; Kim Min-jeong; Kim You-jye; Yom Sang-seop (tiểu thuyết); Lee Yuong-gi (tiểu thuyết).

Đây là những tác giả có giá trị và được công chúng Việt Nam đón nhận. Ngoài ra, tôi còn là tác giả và đồng tác giả của 10 cuốn sách giáo khoa tiếng Hàn từ sơ cấp đến cao cấp dành cho người Việt, hiện đang được sử dụng rộng rãi tại các trường đại học và cơ sở đào tạo tiếng Hàn ở Việt Nam.

PV: Ông cũng có nhiều học trò dịch các tác phẩm văn học Hàn và tạo được danh tiếng. Điều gì khiến thầy trò ông chọn được tác phẩm tốt và được các tác giả cũng như giới văn hóa – văn chương Hàn Quốc tin cậy?

TS. LĐH: Các học trò của tôi cũng đã dịch nhiều tác phẩm Hàn Quốc. Có thể là do nhân duyên hay ngẫu nhiên mà chúng tôi đều có may mắn dịch được những tác phẩm giá trị của văn học Hàn. Trong số đó có Hoàng Hải Vân dịch tác phẩm của Han Kang, cùng với Hà Minh Thành, Nguyễn Thị Vân, Nguyễn Hiền. Chúng tôi ảnh hưởng lẫn nhau, tạo thành một đội ngũ có công lớn trong việc giới thiệu văn học Hàn Quốc đến độc giả Việt Nam.

PV: Ông có dịch ngược tác phẩm văn học Việt Nam sang tiếng Hàn không?

TS. LĐH: Tôi chỉ dịch lẻ tẻ vài tác phẩm văn học Việt Nam sang tiếng Hàn, chưa dịch tác phẩm nào dày dặn. Nói chung tôi dịch ngược rất ít, thật ra là không dám. Tôi nghĩ việc dịch văn học Việt Nam sang tiếng Hàn nên để các dịch giả bản xứ, tức là các dịch giả Hàn Quốc, thực hiện thì sẽ đảm bảo chất lượng ngôn ngữ và độ sâu văn hóa hơn.

PV: Dịch giả Ha Jae Hong của Hàn Quốc, người cũng dịch một số tác phẩm Việt Nam, từng nói rằng Ủy ban Nobel có thiếu sót vì còn nhiều nền văn học có giá trị, trong đó có Văn học Việt Nam, chưa được dịch ra tiếng nước ngoài nhiều nên chưa được Ủy Ban Nobel biết đến. Vậy ý kiến của ông về vấn đề này thế nào?

TS. LĐH: Dịch giả Ha Jae Hong là một người rất giỏi tiếng Việt, và ông ấy cũng đã dịch một số tác phẩm Việt Nam ra tiếng Hàn, trong đó có cả tiểu thuyết. Ông Ha Jae Hong cũng là người dịch tác phẩm Việt sang tiếng Hàn nhiều nhất, bên cạnh các nhà nghiên cứu và dịch giả tâm huyết khác như Giáo sư Ahn Kyung Hwan, Giáo sư Bae Yang-su... Cả ba người này đều rất yêu văn học Việt Nam.

Tuy nhiên, về việc Ủy ban Nobel có bỏ sót những tác phẩm xứng đáng hay không thì đó chỉ là ý kiến cá nhân của Ha Jae Hong. Tôi không dám khẳng định, vì để đưa ra một nhận định chính xác, tôi cần phải được đọc các tác phẩm văn học Việt Nam từng được dịch sang các ngôn ngữ mạnh như Anh, Pháp, Thụy Điển... ở bản dịch đó, kiểm nghiệm và đánh giá chất lượng của chúng. Chỉ khi có cái nhìn toàn diện về sự hiện diện và chất lượng bản dịch của văn học Việt Nam trên trường quốc tế, tôi mới có thể phát biểu được chính xác phần nào về nhận định của ông Ha Jae Hong.

Việc thiếu vắng các bản dịch chất lượng, đặc biệt là sang các ngôn ngữ châu Âu, Mỹ Latin, rõ ràng là một rào cản lớn. Nhưng liệu Ủy ban Nobel có bỏ sót hay không thì còn cần phải có sự kiểm chứng và đánh giá công tâm hơn về giá trị thực sự của các tác phẩm đã được dịch. Con đường đến với Nobel của Văn học Việt Nam có lẽ cần bắt đầu từ việc xây dựng một chiến lược dịch thuật chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Sao Khuê | Báo Văn nghệ