Nằm cheo leo, rải rác quanh sườn núi, những ngôi nhà thoắt ẩn thoắt hiện trong mây. Ngày gần Tết, bà con đã gặt xong mùa vụ, trên những khoảnh ruộng bậc thang chỉ còn trơ lại toàn gốc rạ nhưng ở những vạt đất nhỏ hẹp hiếm hoi vô số bụi hoa dại đã bắt đầu đơm nụ, trổ bông. Tết của đồng bào Mường cũng như các dân tộc khác: dọn dẹp cửa nhà, sắm sanh quần áo, lau chùi nông cụ, làm các món bánh dân tộc, ngoài bánh chưng còn có món bánh Ít Uôi.

Ở thành phố, bánh kẹo nhiều vô kể, chỉ cần bước vào siêu thị những kệ hàng bánh kẹo màu sắc rực rỡ cuốn hút mọi ánh nhìn con trẻ nhưng chúng tôi chưa bao giờ biết đến bánh Ít Uôi. Chỉ nghe tên đã thấy lạ. Bánh Ít Uôi hay còn được người dân gọi là bánh Uôi, bánh tình yêu, bánh đôi, bánh cặp... Bánh tình yêu - Ôi cái tên mới đẹp làm sao! Chúng tôi cứ thắc mắc nhưng khi được nhìn và ăn bánh thì chúng tôi hiểu ra ngay. Gọi tên bánh như vậy bởi bánh tuy một mà là hai. Một cái bánh Uôi lại là hai chiếc bánh cùng gói trong một lớp lá như ngụ ý ai ăn bánh là nhận thêm tình, thêm thương mọi người dành cho. Một chiếc làm từ bột nếp, một chiếc làm từ bột mì. Làm bánh Uôi không khó nhưng cần sự tỉ mỉ. Bột để làm bánh được xay từ gạo nếp nương còn thơm hương lúa mới. Vo gạo thật sạch, ngâm gạo trong nước khoảng 2 giờ cho mềm, vớt ra để ráo nước và đem xay. Nhân bánh được làm bằng hạt đậu xanh nấu chín, giã nát, trộn với đường. Người xưa thường làm từ hạt đậu nho nhe - một loại hạt đặc trưng của người Mường ở Hòa Bình. Có gia đình lại làm bánh nhân mặn từ thịt lợn nhưng bánh Uôi nhân đậu vẫn được ưa chuộng hơn. Lá dùng để gói bánh là loại lá chuối rừng cắt thành từng miếng vừa gói.

Sông núi vùng cao -Ảnh Pixabay

Trước khi gói, lá chuối được phơi ngoài nắng hoặc hơ qua lửa cho mềm để không bị rách, lau thật sạch. Lấy từng miếng bột nhỏ để trên lá, cho nhân bánh vào giữa và vo tròn lại. Khi gói, đặt hai phần bánh ở hai đầu trong miếng lá chuối, cuộn lại, gập đôi hai đầu thành một và buộc lại bằng một dây mềm. Gói bánh xong, xếp vào nồi hấp khoảng một tiếng là ăn được. Bánh Uôi vừa ý nghĩa lại dễ làm, sau khi đã chuẩn bị được nguyên liệu tốt rồi thì trẻ con như chúng tôi cũng có thể làm bánh. Ngồi quây bên người lớn gói bánh, trông bếp, rồi háo hức vớt những chiếc bánh nóng hổi bốc hơi nghi ngút, ánh mắt ai cũng sáng lên những ánh nhìn yêu thương. Bóc lớp lá ngoài miếng bánh nhỏ xinh, thơm mùi gạo, mùi đỗ, mùi lá hấp chín ngai ngái, ăn không no hẳn nhưng ấm người, nhất là lúc tháng chạp cuối đông. Bánh nóng bốc khói nghi ngút, không thể vội vã ăn nhanh, vừa ăn vừa xuýt xoa, chầm chậm thưởng thức miếng bánh làm từ bột nếp dẻo thơm cũng như tận hưởng cảm giác yêu thương dịu dàng đang lan tỏa...

Chúng tôi chia tay bản Mừng về thành phố, trong ba lô có thêm gói bánh Ít Uôi và trong kí ức mỗi người có thêm một món bánh dân tộc, thứ bánh không chỉ ăn mà còn để “yêu”. Bao năm trên đất Hòa Bình, từ đời ông bà truyền sang đời bố mẹ, con cháu, bánh Ít Uôi hay cái tên ngắn gọn giản dị mà người dân hay gọi là bánh Uôi trở thành nét đẹp văn hóa của người dân tộc Mường. Từ ngày bạn bè gặp nhau hội họp đến những dịp quan trọng như Tết Độc lập, Tết Nguyên đán, ngày mừng cơm mới, ngày giỗ… bà con đều làm bánh Uôi. Từ nơi mâm cao trang trọng để cúng tổ tiên hay giản dị trong rổ rá vào những ngày mùa vất vả, bánh Uôi vẫn luôn là món ăn đẹp và thơm ngon, là món bánh tình yêu, tình thân như mong ước của cha ông từ xưa truyền lại.

Nguyễn Trần Linh Chi - Nhóm bút Khuông cửa mở